Przemilczane. O pracy seksualnej kobiet w czasie II wojny światowej. Gdzie kończył się wybór, a zaczynał przymus?

Ich los przez lata nie pasował do powojennej opowieści o ofiarach, bohaterach i zdrajcach. W rozmowie z dr Joanną Ostrowską próbujemy przywrócić biografie kobietom zmuszanym do pracy seksualnej i zastanawiamy się, gdzie w warunkach okupacji kończył się wybór, a zaczynał przymus?

W okupacyjnych kartotekach zostawały po nich nazwiska, numery dokumentów i decyzje o „przekazaniu”. Niekiedy brakowało nawet daty urodzenia. Kobiety kierowane do domów publicznych Wehrmachtu, SS i ośrodków pracy przymusowej miały zniknąć – najpierw w rubrykach niemieckiej administracji, później także w powojennej opowieści o ofiarach, bohaterach i zdrajcach. W podcaście z dr Joanną Ostrowską próbujemy przywrócić im biografie, a wraz z nimi pytania, od których przez dziesięciolecia uciekano.

Jak działał system, który z jednej strony piętnował kobiety jako „męty”, z drugiej zaś potrzebował ich do podtrzymywania wojskowej dyscypliny? Gdzie w warunkach okupacji kończył się wybór, a zaczynał przymus? Czy można mówić o dobrowolności, gdy alternatywą były więzienie, deportacja albo utrata środków do życia? Rozmawiamy o policyjnych kartotekach, obowiązkowych badaniach, łapankach i transportach. O rasowej hierarchii, która próbowała regulować nawet najbardziej intymne relacje. O kobietach przemieszczanych między placówkami jak część wojennego zaopatrzenia – i o chaosie, który ujawnia się pod pozorem perfekcyjnie działającej machiny.

To także rozmowa o słowach. „Prostytutka”, „kolaborantka”, „ofiara” – każde z tych określeń może coś odsłonić, ale może też zamknąć historię, zanim naprawdę zaczniemy jej słuchać. Joanna Ostrowska opowiada, dlaczego używa pojęcia pracy seksualnej i jak bada doświadczenia rozpięte między bezpośrednią przemocą, ekonomicznym przymusem, próbą ochrony dzieci a ograniczoną sprawczością. Pokazuje, że najtrudniejsze biografie nie mieszczą się w prostym podziale na niewinność i winę, opór i współpracę, ofiary i sprawców.

Wracamy również do tego, co wydarzyło się po wojnie: publicznego upokarzania, procesów, rodzinnego milczenia i pamięci, która uznawała jedne doświadczenia za godne współczucia, a inne spychała poza kadr. Dlaczego niektóre kobiety zmieniały swoją opowieść, by w ogóle mogła zostać wysłuchana? Co tracimy, gdy o relacjach z okupantem mówimy wyłącznie językiem zdrady narodowej? I jak historyk może oddać bohaterkom podmiotowość, nie romantyzując ich losu i nie wygładzając sprzeczności obecnych w źródłach?

Ten odcinek nie jest dopowiedzeniem kilku anegdot do historii okupacji. To próba zmiany perspektywy: spojrzenia na wojnę od strony ludzi, których los przez lata nie pasował do oficjalnych narracji. Jeśli po lekturze tej zapowiedzi pozostały Państwu pytania – o granice wyboru, odpowiedzialność, wstyd i mechanizmy zbiorowego zapominania – zapraszamy do wysłuchania całej rozmowy z dr Joanną Ostrowską.