Pomocnik Historyczny

Prolog: Bracia syjamscy

Polacy i Niemcy. Dwa splątane narody

„Bolesław Chrobry witający Ottona III pielgrzymującego do grobu św. Wojciecha w Gnieźnie w 1000 r.”, obraz grupy polskich malarzy występujących jako Bractwo św. Łukasza, jeden z siedmiu namalowanych przez nich na Wystawę Światową w Nowym Jorku w 1939 r. „Bolesław Chrobry witający Ottona III pielgrzymującego do grobu św. Wojciecha w Gnieźnie w 1000 r.”, obraz grupy polskich malarzy występujących jako Bractwo św. Łukasza, jeden z siedmiu namalowanych przez nich na Wystawę Światową w Nowym Jorku w 1939 r. FJM Fundacja Jacka Maziarskiego
Polacy i Niemcy są ze sobą powiązani tak splątanymi nićmi, że ich narodowe mity kolportowane w kulturze masowej stanowią obieg niemal wspólny, choć na ogół jest to wypierane ze świadomości.
„Apoteoza Słowiańszczyzny”, obraz Alfonsa Muchy z cyklu „Epopeja słowiańska”, lata 20. XX w.AKG „Apoteoza Słowiańszczyzny”, obraz Alfonsa Muchy z cyklu „Epopeja słowiańska”, lata 20. XX w.

Polacy i Niemcy to osobliwi sąsiedzi. Wprawdzie do polskich porzekadeł od dawna należy powiedzenie, że jak świat światem nie będzie Niemiec Polakowi bratem, ale książki telefoniczne w obu krajach są pełne zniemczonych polskich i spolszczonych niemieckich nazwisk. A liczba polsko-niemieckich małżeństw sięga dziś setek tysięcy. Już Mieszko I wziął sobie, po Czeszce Dąbrówce, Niemkę Odę. Dwie żony Bolesława Chrobrego – Niemki. Rycheza Mieszka II – także. Nie mówiąc już o św. Jadwidze – patronce Dolnego Śląska i żonie Henryka Brodatego. A kto bardzo chce, to może dojść do polskiego dziadka Angeli Merkel…

W polskich mądrościach ludowych Niemiec to niemowa, odmieniec, który szwargocze po swojemu i dziwnie się ubiera. To obcy i najeźdźca rozpychający się po nie swoje. Heretyk, bo jego protestancka „psia wiara” odrzuca celibat, odpusty, kult maryjny i świętych czuwających nad pejzażem i duszą. Nawet u Mickiewicza diablik to istny Niemiec, sztuczka kusa.

Ale jest też w tym polskim obrazie Niemca coś do pozazdroszczenia. Wprawdzie skąpy, butny i przemądrzały, ale zarazem akuratny, skrzętny i gospodarny. „Niemiec jak wierzba, gdzie go posadzisz, tam się przyjmie”. Zachodni sąsiad to nie tylko zagrożenie, ale i poczucie, że jakoś lepiej potrafi, bo ma solidne drogi i mosty. W ludowych porzekadłach Niemiec to także krzywe zwierciadło swojskiej niemożności i gnuśności. „Francuz zmyśli, Niemiec zrobi, Polak głupi wszystko kupi”. I niekiedy pokusa, a może by tak razem? „U Niemca ucz się rozumu, u Polaka cnoty”.

Pomocnik Historyczny „Polacy i Niemcy” (100142) z dnia 10.12.2018; Dwa orły; s. 6
Oryginalny tytuł tekstu: "Prolog: Bracia syjamscy"