Pomocnik Historyczny

Stare baśnie

Germanie kontra Słowianie

„Opłakane apostolstwo” („Apostolstwo germańskie u Słowian pomorskich”), obraz Wojciecha Gersona z XIX w. „Opłakane apostolstwo” („Apostolstwo germańskie u Słowian pomorskich”), obraz Wojciecha Gersona z XIX w. Getty Images
Wielka Germania kontra Wielka Słowiańszczyzna to spór, który toczył się przez dwa wieki. Dziś nauka rozstrzyga go bez satysfakcji dla żadnej ze stron. Ale trudno pożegnać się ze stojącym u podstaw tożsamości mitem o prastarości, potędze, prawie do ziemi.
„Otwarcie Walhalli”, grafika Johna Cousena (na podstawie obrazu Josepha Turnera) z XIX w.Getty Images „Otwarcie Walhalli”, grafika Johna Cousena (na podstawie obrazu Josepha Turnera) z XIX w.

Mit to potężne narzędzie – kształtuje tożsamość, mówi, jak żyć i co myśleć, dodaje otuchy i wzmacnia. Dziś w konfrontacji z nauką często przegrywa, w przeszłości jednak wśród intelektualistów byli gorliwi piewcy mitów, którzy kształtowali wizję dziejów zgodnie z potrzebami władców, stanów, Kościoła, a w nowożytnych państwach – narodowościowych ideologii lub ludu. W XIX w. wręcz celem nauki było umacnianie narodowotwórczych legend. Wątłe źródła tekstowe podlegały życzeniowej interpretacji, której w sukurs przyszła archeologia, doskonale nadająca się, by udowadniać chwalebną wizję przeszłości państw i narodów.