Pomocnik Historyczny

Walka zbrojna. Partyzancki zryw

Przebieg powstania styczniowego

„Wypad powstańców 1863 r.”, obraz olejny Józefa Ryszkiewicza seniora z 1893 r. „Wypad powstańców 1863 r.”, obraz olejny Józefa Ryszkiewicza seniora z 1893 r. Muzeum Niepodległości w Warszawie
Od początku zakładano, że powstanie przybierze postać wojny partyzanckiej. Nie udało się jednak stworzyć regularnej armii powstańczej, stąd przewaga potyczek i demonstracji zbrojnej raczej niż rozstrzygających bitew.

Mgliste plany militarne. Przygotowaniom militarnym do powstania kierownictwo ruchu, zwane później Komitetem Centralnym Narodowym, poświęciło najmniej uwagi. Owszem, w 1861 r. pojawiły się koncepcje prowadzenia działań zbrojnych. Pierwotnie był to plan Ludwika Mierosławskiego przebywającego na emigracji i odgrywającego dużą rolę w kręgach demokratycznych, a później Jarosława Dąbrowskiego i Zygmunta Padlewskiego, byłych oficerów armii carskiej. Generalnie rzecz biorąc, w mniejszym lub większym stopniu zakładały one, że zbliżająca się walka z wrogiem ma mieć charakter wojny partyzanckiej. Przewidywano, że uderzenie na garnizony przeciwnika pozwoli oczyścić pewne obszary Królestwa Polskiego, które w perspektywie będą mogły stanowić bazę powstańczą umożliwiającą zorganizowanie dużych zgrupowań partyzanckich. Wymieniano więc tzw. trójkąt graniczny, czyli południową część województwa krakowskiego przylegającą do zaboru austriackiego i pruskiego, Augustowskie, Podlasie i Góry Świętokrzyskie.

Na przełomie 1862/63 r. pojawiły się jeszcze dwie koncepcje prowadzenia działań zbrojnych. Pierwszą opracował Zygmunt Sierakowski, a drugą Zygmunt Padlewski, ale były to kompilacje planów poprzednich z pewnym uwzględnieniem zaistniałej sytuacji politycznej. W każdym razie na posiedzeniach Komitetu Centralnego Narodowego od 3 stycznia do 14 stycznia, a więc do momentu przeprowadzania branki w Warszawie, nie wypracowano koncepcji militarnego rozpoczęcia powstania.

Dyktator i naczelnicy wojskowi. Jak już wiemy, branka w Warszawie wymusiła na KCN wyznaczenie daty wybuchu powstania na noc z 22/23 stycznia. Wcześniej, bo 19 stycznia, dyktaturę powierzono Ludwikowi Mierosławskiemu, poecie i pisarzowi, uczestnikowi powstania listopadowego i dowódcy oddziałów zbrojnych w okresie Wiosny Ludów na ziemiach polskich i w Europie.

Pomocnik Historyczny „1863 Powstanie Styczniowe” (100206) z dnia 16.01.2023; Powstanie; s. 30
Oryginalny tytuł tekstu: "Walka zbrojna. Partyzancki zryw"
Reklama