Pomocnik Historyczny

Pisarze progu epoki. Epizody literackie

Powstania narodowe i literatura polska

Maria Ilnicka, Maria Konopnicka, Eliza Orzeszkowa Maria Ilnicka, Maria Konopnicka, Eliza Orzeszkowa Forum
Odchodzący właśnie romantyzm w literaturze przedzieliła epopeja powstania listopadowego 1830 r. Rodzący się dopiero pozytywizm napiętnowała już na progu trauma powstania styczniowego 1863 r.
Henryk Sienkiewicz, Bolesław Prus, Stefan Żeromski (rysunek), Józef Konrad Korzeniowski, Walery PrzyborowskiForum, Sueddeutsche Zeitung/Forum, AN Henryk Sienkiewicz, Bolesław Prus, Stefan Żeromski (rysunek), Józef Konrad Korzeniowski, Walery Przyborowski

Trauma powstania. Przyszli pozytywiści, których manifestem będzie wiara w postęp, racjonalizm i pracę, będą też zmuszeni poradzić sobie ze świeżo minioną przeszłością, konsekwencjami innego manifestu – powstania z 22 stycznia 1863 r. Zależnie od rocznika, rodzinnych lub osobistych doświadczeń z lat młodości, w swej twórczości będą ten dramat albo wspominać ze skrywaną nostalgią, albo uporczywie wypierać, albo rozdrapywać pamięć.

Dla pozytywistów powstanie styczniowe to zryw romantyczny, więc wedle ich idei – zdecydowanie szkodliwy. A zatem Maria Ilnicka (1825–92) już jako naczelna powstałego ledwo dwa lata po upadku insurekcji „Bluszczu”, wówczas sztandarowego pisma pozytywistycznych treści – i jak się później okazało nieśmiertelnego pisma dla kobiet – siłą rzeczy pewnie już tylko ze skrywaną nostalgią mogła wspominać ów styczniowy dzień, kiedy to własną ręką pisała wspomniany manifest na zamówienie Tymczasowego Rządu Narodowego.

Emancypantki. W zespole redakcyjnym „Bluszczu” znalazła się wzorcowa pozytywistka Maria Konopnicka (1842–1910). Ale to później, gdy w 1876 r. porzuciła męża i zjechała do Warszawy, wybierając życie kobiety wolnej. Założyła „Świt”, pismo dla kobiet, jak na tamtą epokę zbyt liberalne w kwestii ich swobód. W 1863 r. jednak nie nęciła jej rola Emilii Plater czy choćby konspiratorki, na wzór swojej późniejszej naczelnej w „Bluszczu”. Dwa powstańcze lata spędziła w Wiedniu ze swym świeżo poślubionym mężem i ledwo co narodzonym synem. I tylko z tym pewnie mógł kojarzyć się jej 1863 r.

Co innego jej redakcyjna koleżanka z „Bluszczu” Eliza Orzeszkowa (1841–1910).

Pomocnik Historyczny „1863 Powstanie Styczniowe” (100206) z dnia 16.01.2023; Pokłosie; s. 97
Oryginalny tytuł tekstu: "Pisarze progu epoki. Epizody literackie"
Reklama