Oś wrogości
USA kontra Iran: od operacji Ajax do „Epickiej Furii”. To jest oś wrogości
Cesarski Iran. Na początku XX w. Iran był słabym państwem w regionie, gdzie rywalizowały Wielka Brytania i Rosja. Wydobyciem ropy naftowej, odkrytej tam przez Brytyjczyków, zajmowała się spółka Anglo-Iranian Oil Company, której pakiet kontrolny miał Londyn, uzyskujący także lwią część zysków ze sprzedaży surowca. Próby emancypacji politycznej podjęte przez szacha Rezę doprowadziły do interwencji brytyjskiej i sowieckiej i odsunięcia w 1941 r. władcy na rzecz jego syna – Mohammada Rezy Pahlawiego.
Po zakończeniu drugiej wojny światowej Wielka Brytania utrzymała swoją pozycję w regionie. Zainteresowany był nim także Związek Sowiecki, na popularności zyskiwała radykalna lewica irańska. Jednocześnie w Iranie dynamicznie rozwijał się Front Narodowy, którego zasadniczym celem było całkowite uniezależnienie kraju od obcych wpływów. Pod jego naciskiem parlament zdecydował o nacjonalizacji spółki naftowej w 1951 r. Na czele rządu stanął przywódca FN Mohammad Mosaddek. Spowodowało to głęboki kryzys w stosunkach irańsko-brytyjskich, ponieważ Londyn zablokował sprzedaż irańskiej ropy na rynkach światowych. Obie strony oczekiwały poparcia amerykańskiego dla swojego stanowiska.
Operacja Ajax. Biały Dom odrzucił propozycję rządu angielskiego zorganizowania operacji obalenia Mosaddeka. Wielka Brytania była jednak najbliższym sojusznikiem USA, stąd negatywna odpowiedź udzielona także Mosaddekowi oczekującemu pomocy Waszyngtonu w eksporcie ropy. Podobnie jak Harry Truman, nowy prezydent Dwight Eisenhower uważał, że Mosaddek gwarantuje utrzymanie Iranu w obozie prozachodnim. Przedłużający się jednak kryzys wpływał na pogorszenie niełatwej przecież sytuacji gospodarczej tego kraju.
W konsekwencji przeważył w Waszyngtonie pogląd, wspierany od początku przez CIA, o konieczności odsunięcia premiera.