Przejdź do treści
Reklama
Reklama
Pomocnik Historyczny

Kronenbergowie

Kronenbergowie, rodzina przemysłowców

Synowie Leopolda Kronenberga, bracia Leopold Julian, Stanisław Leopold i Władysław Edward, 1870 r. Synowie Leopolda Kronenberga, bracia Leopold Julian, Stanisław Leopold i Władysław Edward, 1870 r. Muzeum Warszawy
Byli najpotężniejszą rodziną przemysłowców i bankierów drugiej połowy XIX w. nie tylko w Warszawie. Przecierali szlaki postaciom takim jak Stanisław Wokulski, literacki bohater „Lalki”.

Młody biznesmen. „W dziejowym rozwoju Polski wybitnie szwankował czynnik gospodarczy” – podkreślił w 1922 r. w przedmowie do książki „Leopold Kronenberg: monografia zbiorowa” znakomity historyk Szymon Askenazy. Wskazywał, że nikt inny nie odegrał równie znaczącej roli na tym polu jak Leopold Kronenberg i inni członkowie jego rodu. Zasymilowani Żydzi, którzy stali się w XIX w. królami polskiego kapitalizmu.

Lejzor Hirszowicz do Warszawy przyjechał pod koniec XVIII w. z Wyszogrodu. Jego ojciec Hirsz był najprawdopodobniej tamtejszym rabinem, podobnie jak kilku innych członków rodziny. Ale młodzieniec odciął się od niej i zamiast podjąć naukę w szkole religijnej – jesziwie – wolał otworzyć kantor w wielkim mieście. Odnalazł swe powołanie w pożyczaniu pieniędzy na procent oraz obracaniu wekslami i realnymi towarami. Po przeprowadzce przestał nosić chałat i zaczął ubierać się jak chrześcijańscy mieszkańcy Warszawy. Zmienił też personalia i odtąd nazywał się Samuel Eleazar Kronenberg.

Acz judaizmu nie porzucił i stał się wpływowym członkiem wspólnoty skupionej wokół synagogi otwartej w 1802 r. przy ul. Daniłowiczowskiej. „»Synagoga niemiecka« pełniła przez ponad pół wieku funkcję centralnego ośrodka »oświeconego« kultu żydowskiego w Królestwie Polskim, ale też nieformalnego sztabu i zaplecza polskiej haskali [ruchu oświecenia żydowskiego], gdzie wiele inicjatyw »postępowych« środowisk żydowskich znajdowało swój początek lub wsparcie, również finansowe” – opisał w monografii „Oświecenie żydowskie w Królestwie Polskim wobec chasydyzmu” Marcin Wodziński.

Warszawski pałac Kronenbergów, 1871 r.domena publicznaWarszawski pałac Kronenbergów, 1871 r.

Kolejnym miejscem, w którym młody biznesmen pozyskiwał wpływowych przyjaciół, była jedna z warszawskich lóż masońskich.

Pomocnik Historyczny „Warszawa czasów LALKI” (100243) z dnia 07.09.2026; W kręgu „Lalki”; s. 20
Oryginalny tytuł tekstu: "Kronenbergowie"
Reklama