Julian Ochorowicz, pierwowzór Juliana Ochockiego

Naukowiec, eksperymentator, wynalazca, którego cechy ma Julian Ochocki z „Lalki”.

Kontrowersyjny eksperymentator. Współcześni mu polscy uczeni mieli go za szarlatana, bo Julian Ochorowicz (1850–1917) usiłował badać zjawiska uznawane za nadprzyrodzone. Bolesław Prus brał więc w obronę przyjaciela, który przeszedł do historii jako genialny prekursor psychologii i pomysłodawca telewizji.

„Ochorowicza zmieszano tu z błotem tak, że nie wiem, czy dłużej żyć potrafi w Warszawie” – zapisał w swoim dzienniku Stefan Żeromski. Zaczęło się od tego, że sławny naukowiec wygłosił na początku marca 1888 r. odczyt w Sali Aleksandryjskiej warszawskiego ratusza poświęcony hipnozie oraz magnetyzmowi. Obecny na nim Żeromski odnotował, że przybyły tłumy, a prelegent kilkakrotnie pozwalał sobie na złośliwe aluzje pod adresem lekarzy „z subtelnym, zamaskowanym, a drapieżnym szyderstwem”.

Ci wzięli sobie to do serca i zaczęli bywać w Szpitalu św. Ducha w Warszawie na pokazach Ochorowicza, który prezentował zbudowany przez siebie hipnoskop, urządzenie przeznaczone do wykrywania wrażliwości hipnotycznej u ludzi. „Te doświadczenia stały się pretekstem do generalnego ataku na niego i na jego metody. W miesięczniku »Zdrowie« wystąpił najpierw dr Władysław Szumlański z krytyką kompromitującą szpitalne próby terapeutyczne Ochorowicza” – opisuje w opracowaniu „Julian Ochorowicz w historycznej panoramie Warszawy” Janusz Krajewski. Po czym kolejni naukowcy chwytali za pióra, dołączając do ataku na eksperymentatora. „Krytyka była miażdżąca, choć daleka od obiektywizmu, nie mówiąc już o jej brutalnej formie” – zauważa Krajewski. Podchwyciły ją codzienne gazety. Wówczas w obronie kolegi z czasów gimnazjalnych stanął Bolesław Prus. Wkrótce dołączyli do niego Żeromski i Eliza Orzeszkowa.