Ścięcie weneckiego doży

Podniósł rękę, upuścił głowę
W Sali Wielkiej Rady Pałacu Dożów znajdują się wizerunki pierwszych 75 dożów weneckich. Pośród nich jedno miejsce jest inne: widać jedynie ciemną draperię, a na niej łacińskie słowa: „Hic est locus Marini Faletri decapitati pro criminibus” (Oto miejsce Marino Faliera, ściętego za przestępstwa). Kim był i dlaczego musiał zginąć?
Schody Pałacu Dożów - główna scena dramatu, zakończonego ścięciem Faliera.
Cranky Press/Flickr CC by 2.0

Schody Pałacu Dożów - główna scena dramatu, zakończonego ścięciem Faliera.

Marino Falier, jedyny wenecki doża skazany na śmierć i zapomnienie. Malował Francisco Pradilla (XIX w.).
Wikipedia

Marino Falier, jedyny wenecki doża skazany na śmierć i zapomnienie. Malował Francisco Pradilla (XIX w.).

„Ostatnie chwile doży Marino Faliero”, obraz Francesca Hayeza z 1867 r.
AKG/EAST NEWS

„Ostatnie chwile doży Marino Faliero”, obraz Francesca Hayeza z 1867 r.

Sufit Pałacu Dożów - czarne miejsce kryje zamalowany portret. Napis głosi: „Oto miejsce Marina Faliera, ściętego za przestępstwa”.
AN

Sufit Pałacu Dożów - czarne miejsce kryje zamalowany portret. Napis głosi: „Oto miejsce Marina Faliera, ściętego za przestępstwa”.

Splendor miasta widać było praktycznie na każdym kroku: we wspaniałych kościołach i pałacach, w zdobnych strojach mieszkańców, w obfitości towarów z całego niemal świata, dostępnych na miejskich straganach, w cudownie wystawnych uroczystościach i świętach, wreszcie w potężnej flocie handlowej i wojennej. A przecież początki miasta i rodowód były nad wyraz skromne.

Wenecja, jako jedno z niewielu miast w Italii, nie ma korzeni rzymskich. Założona została na początku V w. naszej ery przez uciekinierów przed najazdami barbarzyńskimi. Bezludne wysepki na lagunie okazały się idealnym schronieniem. Z czasem ludzi zaczęło przybywać, a Wenecja zaczęła się rozrastać. Wysepki sztucznie powiększano i łączono, tworząc w ten sposób jedyne w swoim rodzaju miasto na wodzie.

W VI w. Wenecja trafiła w ręce Bizancjum. Jeszcze niewiele wtedy znaczyła. Z upływem wieków miasto na lagunie zaczęło rosnąć w siłę i bogactwo, nie bez udziału ochronnego płaszcza Konstantynopola. Jednym z najważniejszych momentów we wczesnej historii Wenecji było pozyskanie ciała świętego Marka, wykradzionego pod koniec lat 20. IX w. z Aleksandrii przez dwóch kupców. Relikwie jednego z czterech ewangelistów podniosły w znaczący sposób prestiż miasta.

Trochę na uboczu głównych wydarzeń na Półwyspie Apenińskim, a jednocześnie dość daleko od formalnego zwierzchnika – Bizancjum – Wenecja miała unikatową w skali całej Italii możliwość pójścia własną drogą. W 992 r. uzyskała od cesarza Bazylego II ważne przywileje celne przy przekraczaniu Dardaneli. Handel z Orientem przynosił znaczne zyski miastu i jego mieszkańcom; jednocześnie drogą podboju i kolonizacji Wenecja zaczęła podporządkowywać sobie porty na wybrzeżu adriatyckim, stawiając podwaliny pod budowę swojej potęgi morskiej. W epoce krucjat stała się głównym portem transportującym i zaopatrującym krzyżowców na drodze do Ziemi Świętej. Czwarta krucjata, umiejętnie rozegrana przez ówczesne władze miasta, zakończyła się zdobyciem w 1204 r. Konstantynopola.

O dominację morską miasto świętego Marka długo walczyło z Genuą. W jednej z wojen pomiędzy nimi został wzięty do niewoli znany podróżnik Marco Polo, który właśnie w więzieniu genueńskim spisał swoje wspomnienia. W pierwszych latach XIV w. rozpoczęła się ekspansja Wenecjan na okoliczne tereny na stałym lądzie, zwane Terraferma. Wenecja stopniowo rosła w siłę i wkrótce zaczęto określać ją mianem Serenissima, czyli Najjaśniejsza.

Wart szczególnej uwagi był system polityczny Wenecji. Podział władzy w mieście przypominał piramidę. U jej podstaw znajdowało się ogólne zgromadzenie obywateli, wyżej Wielka Rada (Maggior Consiglio), następnie zajmująca się sprawami kryminalnymi Rada Czterdziestu (Quarantia) oraz Senat, wreszcie Rada Doży. Piramidę władzy zwieńczała jednoosobowo figura wybieranego dożywotnio doży (nazwa urzędu pochodzi od łacińskiego słowa dux: wódz, władca).

Nominację na urzędy uzyskiwano w skomplikowany sposób, łączący wybory bezpośrednie oraz losowanie, co miało zapewnić całkowitą bezstronność i uchronić miasto przed niebezpieczeństwem korupcji albo sekretnych układów. System ten uległ na przestrzeni wieków kilku poważnym modyfikacjom, z których najważniejszą było utworzenie po nieudanym spisku Bajamonte Tiepolo w 1310 r. Rady Dziesięciu, mającej w szczególny sposób czuwać nad zachowaniem bezpieczeństwa publicznego. Innym istotnym elementem ustroju weneckiego była jego oligarchiczność, dopuszczająca do faktycznej władzy jedynie wybrane rodziny, stanowiące miejski patrycjat. W 1297 r. miało miejsce tzw. zamknięcie Wielkiej Rady, które oznaczało ustalenie stałej liczby rodów, których członkowie byli uprawnieni do udziału w rządach. Początkowo było to kilkaset osób, w XVI w. blisko 2 tys., co stanowiło ok. 2 proc. populacji miasta.

„W niezwykle mądry sposób zarządzono, że w naszym mieście ustanawia się pewien rodzaj rządu królewskiego, do tego stopnia prawami hamowany, że eliminuje się podejrzenie jakiegokolwiek niepokoju lub zagrożenia (...). Wybiera się zatem władcę, który zwany jest także dożą; ma on dożywotnią władzę nad państwem i dba przede wszystkim o dobro wspólne” – pisał na początku XVI w. kardynał Gasparo Contarini, autor poczytnego dziełka o ustroju weneckim. Urząd doży powstał pod koniec VII w. i początkowo przypisane mu były niemal książęce uprawnienia, które z czasem przeszły na różne inne organy państwowe. A sam doża stał się z upływem czasu reprezentacyjną figurą pozbawioną realnego wpływu na losy państwa. Na przełomie XIII i XIV w. polityczny system wenecki nie był jednak do końca ukształtowany, a doża nadal miał pewien zakres władzy, choć daleko mniejszy niż jeszcze kilka stuleci wcześniej.

Czytaj także

Teksty historyczne

W nowej POLITYCE

Zobacz pełny spis treści »

Poleć stronę

Zamknij
Facebook Twitter Google+ Wykop Poleć Skomentuj

Ta strona do poprawnego działania wymaga włączenia mechanizmu "ciasteczek" w przeglądarce.

Powrót na stronę główną