Oferta na pierwszy rok:

4 zł/tydzień

SUBSKRYBUJ
Osoby czytające wydania polityki

Wiarygodność w czasach niepewności

Wypróbuj za 11,90 zł!

Subskrybuj
Historia

Kreml bez sierpa i młota

Zagadki upadku ZSRR

Borys Jelcyn (pierwszy z lewej) przed budynkiem rosyjskiego parlamentu w Moskwie w dniu puczu Janajewa Borys Jelcyn (pierwszy z lewej) przed budynkiem rosyjskiego parlamentu w Moskwie w dniu puczu Janajewa AP / EAST NEWS
25 lat temu stało się coś, co jeszcze niedługo przedtem było niewyobrażalne – Związek Radziecki przestał istnieć.
Michaił Gorbaczow w ostatnich dniach u władzyPeter Turnley/Corbis/VCG/Getty Images Michaił Gorbaczow w ostatnich dniach u władzy

Wieczorem 25 grudnia 1991 r. na ekranach telewizji na całym świecie pojawiły się poruszające zdjęcia z Moskwy: na tle murów Kremla, w obecności warty honorowej, spuszczono z masztu flagę Związku Radzieckiego i na jej miejsce wciągnięto nową, niewielu znaną – rosyjską. W głównym programie telewizji moskiewskiej wystąpił Michaił Gorbaczow, od niedawna używający tytułu prezydenta ZSRR, który ogłosił swoją dymisję. Na oczach świata stało się coś, co jeszcze niedawno było niewyobrażalne – Związek Radziecki przestał istnieć! Jeszcze tego samego wieczoru w CNN prezydent USA George Bush tłumaczył Amerykanom, że koniec Związku Radzieckiego to upadek komunizmu w skali światowej i zakończenie zimnej wojny; zwycięstwo Zachodu w ponad 40-letniej walce ze złem. Kilkanaście lat później prezydent Rosji Władimir Putin nazwie upadek ZSRR największą tragedią XX w.

W głównym rosyjskim nurcie interpretacji ówczesnych wydarzeń za winowajcę i sprawcę upadku ZSRR uważa się Zachód, który zadusił moskiewskie imperium ekonomicznie. Stąd kultywowanie marzeń o Rosji, która powstanie z kolan i zemści się za doznane upokorzenia. Ale jest i drugi, nie mniej patriotyczny (a może nawet nacjonalistyczny) pogląd, wedle którego nie do zaakceptowania jest koncepcja, iż jakakolwiek siła z zewnątrz miałaby moc decydowania o losie Rosji. Winowajców jest dwóch – wewnętrznych: nieroztropność Michaiła Gorbaczowa i ukraiński separatyzm.

W marcu 1985 r. sowieckie kierownictwo wybrało na swojego szefa 54-letniego Michaiła Gorbaczowa. Wiek nowego przywódcy miał tu istotne znaczenie. Związek Radziecki od lat znajdował się w zastoju, a za jeden z symboli marazmu uznawano starzejące się kierownictwo i na pół już niedołężnego Leonida Breżniewa. Na polu międzynarodowym ZSRR poniósł poniżającą porażkę w Afganistanie.

Polityka 52/53.2016 (3091) z dnia 18.12.2016; Historia; s. 90
Oryginalny tytuł tekstu: "Kreml bez sierpa i młota"
Reklama