Narodowe Siły Zbrojne, wojsko skrajnej prawicy

Robota szkodliwa
Uczczone niedawno uchwałą Sejmu, przez aklamację, Narodowe Siły Zbrojne były organizacją skrajnie prawicową, która nie podporządkowała się Polskiemu Państwu Podziemnemu.
Ppłk Antoni Szacki, ps. Bohun, dowódca Brygady Świętokrzyskiej, ok. 1944–45 r.
AN

Ppłk Antoni Szacki, ps. Bohun, dowódca Brygady Świętokrzyskiej, ok. 1944–45 r.

Brygada Świętokrzyska z żołnierzami amerykańskimi w Czechosłowacji, kwiecień 1945 r.
Napo Images

Brygada Świętokrzyska z żołnierzami amerykańskimi w Czechosłowacji, kwiecień 1945 r.

Po klęsce wrześniowej przedwojenne partie, w tym Stronnictwo Narodowe, już w lutym 1940 r. zawiązały w konspiracji Polityczny Komitet Porozumiewawczy mający ułatwić wspólne działania. Starały się uzyskać jak największy wpływ na Polskie Państwo Podziemne reprezentowane przez rząd w Londynie i powoływały do życia własne struktury wojskowe. 13 października 1939 r. powstało zbrojne ramię Stronnictwa Narodowego – Narodowa Organizacja Wojskowa (NOW), w 1942 r. licząca ok. 80 tys. ludzi (dla porównania latem 1944 r. AK miała 380 tys.).

Stronnictwo Narodowe było główną siłą po prawej stronie sceny politycznej okupowanego kraju. Ale jeszcze w 1939 r. narodziła się dla niego konkurencja w postaci Grupy Szańca, wywodzącej się z przedwojennej Organizacji Narodowo-Radykalnej (ONR), powstałej w 1934 r. i zdelegalizowanej w tym samym roku. Szymon Rudnicki, badacz historii tego ugrupowania, pisał: „ONR deklarował się jako obrońca wiary katolickiej. Prawa publiczne przyznawał tylko Polakom. Władzę w państwie miała sprawować Organizacja Polityczna Narodu. (…) Zapowiadano wywłaszczenie i unarodowienie zakładów użyteczności publicznej oraz wielkich przedsiębiorstw górniczych, hutniczych i elektrowni znajdujących się w rękach obcego kapitału”.

ONR przestał istnieć formalnie, ale nie zawiesił działalności. W 1935 r. doszło w nim do podziału na Ruch Narodowo-Radykalny Falanga i ONR-ABC. I właśnie ta druga frakcja jesienią 1939 r. stała się podstawą dla Grupy Szańca, biorącej swoją nazwę od wydawanej gazety. Jej organizacją militarną był Związek Jaszczurczy, powstały w połowie października 1939 r., liczący w 1942 r. 10 tys. ludzi. Na jego czele stanął działacz ONR, uczestnik bitwy pod Kockiem, ppor. Władysław Marcinkowski.

Grupa Szańca uznała w 1940 r. rząd Władysława Sikorskiego za jedyny legalny, ale nie akceptowała ZWZ jako nadrzędnej władzy wojskowej w kraju i taka postawa nie zmieniła się do końca wojny. Finanse uzyskiwała z datków od osób prywatnych. Dużą wagę przykładała do propagandy; tylko do 1942 r. udało jej się stworzyć blisko 60 gazet.

Utworzenie NSZ

Szansa na poważniejsze zaistnienie Grupy Szańca pojawiła się wraz z kryzysem w Stronnictwie Narodowym w pierwszej połowie 1942 r. Część jego działaczy zaproponowała, aby podporządkować Narodową Organizację Wojskową dowództwu AK. Nie wszystkim się to spodobało i doszło do podziału. Ta część NOW, która postanowiła pozostać samodzielna, połączyła siły ze Związkiem Jaszczurczym, tworząc 20 września 1942 r. Narodowe Siły Zbrojne. Ich dowódcą został płk Ignacy Oziewicz, ps. Czesław, a szefem sztabu Stanisław Żochowski.

Nazwa organizacji była pomysłem Zbigniewa Stypułkowskiego, prawnika, dotąd związanego z SN, którego mianowano sekretarzem Tymczasowej Narodowej Rady Politycznej, organu zwierzchniego nad NSZ. Teren jej działania podzielono na sześć inspektoratów: Centralny, Ziem Zachodnich, Górnej Wisły, Grodów Czerwieńskich, Północno-Wschodni i Wschód. Te składały się z okręgów, a okręgi z powiatów.

NSZ działały głównie w Generalnym Gubernatorstwie. Na wschodnich obszarach nie udało im się zorganizować niczego więcej ponad luźne grupy. Zaś na zachodzie, na terenach wcielonych do Rzeszy, nie były w stanie prowadzić akcji ze względu na duże straty w ludziach.

Sztab NSZ podzielono na sześć oddziałów: Organizacyjny, Wywiadowczy, Operacyjno-Wyszkoleniowy, Kwatermistrzowski, Łączności oraz Wychowawczo-Oświatowy. Stworzono szkoły podchorążych, przez które według Żochowskiego przeszło ok. 600 ludzi. Uczono ich na podstawie przedwojennych programów, m.in. Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie, korzystano z wydawanych przez NSZ podręczników.

Problemem był brak pieniędzy. Według Żochowskiego miesięczny budżet NSZ w 1943 r. wynosił ok. 2 mln zł. Tymczasem np. liczący mniej niż 100 osób oddział AK Agat, późniejszy batalion Parasol, tylko we wrześniu 1943 r. wydał ponad 250 tys. zł. Pomimo tego NSZ rosły w siłę. 1 października 1943 r. liczyły blisko 73 tys. członków.

Antysemityzm

Podstawą ideologiczną NSZ pozostawał silny antysemityzm. Jeszcze przed wojną ONR winą za słabości Polski obarczał Żydów, którym miała ulegać polska inteligencja. „Jako pozytywny przykład i wzór do naśladowania podawano Niemcy hitlerowskie”, pisze Rudnicki. Wojna nie zmieniła tego podejścia. W Żydach widziano wszystko, co najgorsze. Przypisywano im współpracę z oboma okupantami przeciwko Polakom, oskarżano o stworzenie komunizmu, uznawano za ukrytego wroga, głoszono, że nawet w gettach żyje im się lepiej niż Polakom. Tworzono listy proskrypcyjne – na jednej z nich w kwietniu 1944 r. znalazł się Aleksander Kamiński, autor „Kamieni na szaniec”. NSZ wielokrotnie przyznawały, że Niemcy w znaczącym stopniu „pomogli” Polakom.

W marcu 1943 r. „Barykada”, jedna z gazet NSZ, pisała: „Możemy potępiać Niemców za ich bestialskie metody, ale nie możemy zapominać o tym, że żydostwo było i będzie zawsze elementem destrukcyjnym w naszym organizmie państwowym. Likwidacja Żydów na ziemiach Polski ma wielkie znaczenie dla przyszłego naszego rozwoju, gdyż uwalnia nas od wielomilionowego pasożyta. Nie zapominajmy, że rozwiązanie tego problemu w sensie usunięcia Żydów z naszych terenów czekało nas nieuchronnie”. Los Żydów uznawano za dziejową sprawiedliwość. Tych, którzy przeżyliby wojnę, według NSZ miało czekać w Polsce pozbawienie majątków, ziemi, obywatelstwa, a w końcu – wygnanie. W Wielkiej Polsce nie było dla nich miejsca.

I choć – jak twierdzą niektórzy badacze historii NSZ – organizacja nie nawoływała bezpośrednio do zabijania Żydów, jednak wrogość wobec nich była elementem jej tożsamości powodującym, że podczas wojny i po jej zakończeniu żołnierze tej formacji wielokrotnie dopuszczali się morderstw. Już w październiku 1942 r. oddział NOW, który później przyłączył się do NSZ, zabił 40 Żydów, którym udało się uciec z obozu w Lublinie.

Chaim Goldstein, więzień obozu koncentracyjnego, zwanego potocznie Gęsiówką, utworzonego na ruinach warszawskiego getta, wspominał w książce „Bunkier”, że, walcząc w powstaniu warszawskim, był naocznym świadkiem zastrzelenia jednego ze swoich towarzyszy z oddziału, ubranego w pasiak. Ogień otworzyli eneszetowcy, krzycząc: „Nam nie potrzeba walczących Żydów! Wszystkich należy zabić! Śmierć Żydom!”. Bronisław Anlen, również więzień Gęsiówki, opisał „rozprawę” nad złapanym więźniem Pawiaka i Gęsiówki oraz ranną Żydówką na noszach. Oboje byli „sądzeni” przez członków NSZ pod zarzutem szpiegostwa. Zostali rozstrzelani.

Czytaj także

Teksty historyczne

W nowej POLITYCE

Zobacz pełny spis treści »

Poleć stronę

Zamknij
Facebook Twitter Google+ Wykop Poleć Skomentuj

Ta strona do poprawnego działania wymaga włączenia mechanizmu "ciasteczek" w przeglądarce.

Powrót na stronę główną