170 lat temu wybuchła wojna domowa w Szwajcarii

Kombinacja alpejska
O przyszłości Szwajcarii 170 lat temu zdecydowała wojna domowa. Jak przystało na Helwetów – jedna z najbardziej humanitarnych w dziejach.
Przegrana przez katolików bitwa pod Gisikon –  z uwagi na wielkość obu armii poniesione straty były zadziwiająco małe.
AN

Przegrana przez katolików bitwa pod Gisikon – z uwagi na wielkość obu armii poniesione straty były zadziwiająco małe.

Dowodzący siłami rządowymi gen. Wilhelm Dufour za swoim sztabem.
AN

Dowodzący siłami rządowymi gen. Wilhelm Dufour za swoim sztabem.

W końcu XIII w. mieszkańcy trzech alpejskich kantonów (Schwyz, od którego wywodzi się nazwa państwa, Uri i Unterwalden) zawiązali konfederację, by bronić się przed zakusami Habsburgów. Dzięki świetnym zwycięstwom zapewnili sobie niezależność, której symbolem stał się legendarny Wilhelm Tell. Od tego czasu bitni górale byli rozchwytywani przez europejskie dwory jako doskonali najemnicy. Mimo że strzegli bezpieczeństwa papieży, ich ojczyzna (która tymczasem powiększyła się o kolejne kantony, zarówno wiejskie, jak i miejskie) stała się w XVI w. jednym z głównych ośrodków europejskiej reformacji. Protestantyzm zyskiwał jednak zwolenników głównie w miastach – tereny wiejskie pozostały w większości katolickie. Mimo okresowych konfliktów przedstawiciele obu wyznań żyli w zgodzie – powszechną praktyką było użytkowanie wspólnych kościołów.

Niezależność, która była magnesem dla prześladowanych religijnie protestantów z Francji, Włoch i Niderlandów, została wystawiona na próbę pod koniec XVIII w. Znajdująca się we francuskiej strefie wpływów Szwajcaria boleśnie odczuła skutki rewolucji i wojen napoleońskich. To właśnie masakra 600 szwajcarskich gwardzistów w pałacu Tuileries 10 sierpnia 1792 r. rozpoczęła we Francji okres republiki i krwawych rządów jakobinów. Szwajcarię bezlitośnie eksploatował Napoleon, grabiąc obficie zaopatrzone kasy miejskie i kupieckie dobra, narzucając kontrybucje i rekwizycje oraz wcielając bitnych górali do swej armii. Z 8 tys. Szwajcarów, którzy poszli z cesarzem na Moskwę, powróciło zaledwie 1200. Rządy Francuzów spowodowały też zwiększenie wpływów kleru, który postulował ograniczenie praw obywatelskich. Wolnym Szwajcarom zakazywano tradycyjnych tańców i karano ich za noszenie modnych strojów.

Nic dziwnego, że szwajcarskie kantony szukały sposobu na porzucenie Francji. Dusiły się pod narzuconą przez cesarza konstytucją, ustanawiającą państwo unitarne, całkowicie podległe Francji i sprzeczne z lokalną tradycją. W 1813 r. po klęsce Napoleona pod Lipskiem kantony ogłosiły neutralność, zatwierdzoną dwa lata później postanowieniami kongresu wiedeńskiego. Decyzje dotyczące Szwajcarii były najtrwalszymi decyzjami tego zgromadzenia. Ustanowione wówczas granice przetrwały do dziś, podobnie jak wieczysta neutralność kraju.

Przywracanie starego porządku w ponapoleońskiej Europie oznaczało dla Szwajcarii powrót do podziałów z czasów feudalnych i wzrost znaczenia zamożnego patrycjatu. Stopniowo pogłębiały się różnice między poszczególnymi kantonami uważającymi się za odrębne państwa. Coraz wyraźniej rozchodziły się drogi liberalnych kantonów miejskich (z przewagą ludności protestanckiej) i konserwatywnych kantonów katolickich. Liberałowie dążyli do zmiany konfederacji w federację i umocnienia rządu centralnego. Funkcjonowanie 23 niezależnych kantonów utrudniało rozwój gospodarczy. Każdy z nich miał odrębny system miar, wag i ceł, a w obiegu krążyło ponad 300 rodzajów monet.

Mocarstwa tzw. Świętego Przymierza podejrzliwe patrzyły na Szwajcarię, widząc w jej demokratycznych eksperymentach i rządach bezpośrednich zagrożenie dla wiedeńskiego porządku. Choć istnienie strefy buforowej między Austrią, Francją i Piemontem było korzystne, europejskie dwory raził fakt, że alpejski kraj stał się mekką dla wszelkiej maści rewolucjonistów, wolnomularzy, karbonariuszy i uchodźców politycznych (schronienie znalazł tu m.in. Tadeusz Kościuszko). Szczególnie nieprzychylny Szwajcarom był główny architekt koncertu mocarstw ks. Metternich, dla którego liberalne postulaty zniesienia cenzury i rozdziału Kościoła od państwa były nie do pomyślenia.

Po rewolucji lipcowej we Francji w 1830 r. wydarzenia nabrały tempa: w szwajcarskich miastach przybywało stronników unifikacji kraju, laicyzacji i wolności prasy. To spowodowało wybuch niezadowolenia konserwatystów, wspieranych przez mocarstwa chcące utrzymania starego porządku. Na początku lat 40. XIX w. przez Szwajcarię przetoczyła się fala krwawych zamieszek, marszów chłopskich, powstań i demonstracji. Sytuację pogorszyła w latach 1845–47 klęska głodu. W 1841 r. w katolickim kantonie Argowia doszło do buntu przeciw zamknięciu ośmiu klasztorów. Na przełomie 1844/45 r. liberalne milicje próbowały dokonać zamachu stanu w katolickiej Lucernie, która ugościła prześladowanych jezuitów, w walkach zginęło ok. 30 osób. W odpowiedzi 11 grudnia 1845 r. siedem katolickich kantonów położonych w centralnej części kraju i zamieszkanych przez jedną piątą ludności (Lucerna, Zug, Uri, Schwyz, Wallis, Fryburg i Unterwalden) utworzyło związek obronny, tzw. Sonderbund. Jego głównym celem było utrzymanie ustrojowego status quo konfederacji.

Austria i Francja sympatyzowały z katolikami, Wielka Brytania i Prusy – z protestantami. Zbrojne siły Sonderbundu szybko rosły, zaopatrywane we francuską broń i szkolone przez austriackich instruktorów. W lipcu 1847 r. zebrany w Bernie Sejm Związkowy zażądał rozwiązania jednostek Sonderbundu, przyjął również uchwałę o wydaleniu jezuitów ze Szwajcarii. W obliczu odmowy podjęto decyzję o stłumieniu rebelii siłą i 24 października 1847 r. zarządzono mobilizację armii federalnej.

Obie strony konfliktu zmobilizowały potężne jak na szwajcarskie warunki armie. Siły rządowe liczyły 100 tys. żołnierzy i 172 działa. Na ich czele stanął pochodzący z Genewy gen. Wilhelm Dufour, weteran wojen napoleońskich i zdolny kartograf. Zapowiedział, że jego celem jest zakończenie bratobójczych walk możliwie jak najmniejszym kosztem. Ludzie, z którymi walczymy, to Szwajcarzy – mówił swoim żołnierzom.

Teksty historyczne

W nowej POLITYCE

Zobacz pełny spis treści »

Poleć stronę

Zamknij
Facebook Twitter Google+ Wykop Poleć Skomentuj

Ta strona do poprawnego działania wymaga włączenia mechanizmu "ciasteczek" w przeglądarce.

Powrót na stronę główną