Oferta na pierwszy rok:

4 zł/tydzień

SUBSKRYBUJ
Osoby czytające wydania polityki

Wiarygodność w czasach niepewności

Wypróbuj za 24,99 zł!

Subskrybuj
Historia

Oda na instrumencie poszarpanym

Barwne dzieje Bazaru Różyckiego. Wszystko zaczęło się bardzo po polsku

Bazar Różyckiego w latach 70. XX w. Bazar Różyckiego w latach 70. XX w. Jacek Sielski / Forum
Bazar Różyckiego w Warszawie to opowieść o tym, jak kapitalizm zwyciężył z socjalizmem przez nokaut, a potem sam się pobił własną pięścią.
Grajek uliczny przy wejściu na targowisko, lata 60.Lucjan Fogiel/Forum Grajek uliczny przy wejściu na targowisko, lata 60.

Opowieść barwna, bo ludyczna i łotrzykowska. Gatunkowo rozpięta między melodramatem a farsą. Życiowo między geszeftem a szwindlem. Epopeja wódki, flaków i pyz, bójek na noże, etosu złodziejskiego, miłości i złotych sygnetów (ze złota lub tombaku). Krótko mówiąc: z jednej strony honorowość, z drugiej więziennictwo, w środku pieniądz. Klientela lubi takie rzeczy, dlatego przez ponad 100 lat robiła tłum między budami Bazaru i każdy każdego mógł spytać: „Co masz i za ile?”. Towarem było wszystko, dosłownie i bez wyjątku.

Bohaterowie Bazaru to zwykli ludzie, wysoko kształcony inteligent rzadko się z tym miejscem utożsamiał. Tutaj mawiało się sympatycznie „yntelygent z koziej dupy trąba”, ale nawet za najgłębszego PRL trzymało się dla inteligenta białe kruki światowej literatury i muzyki.

Różycki to też historia języka; szczególna składnia, akcent, melodia i poezja. Nigdy nie miały znaczenia religia, rasa, płeć, przemawiał interes. Bazar wymyślił multi-kulti na długo, zanim wpadli na to emancypacyjni aktywiści.

To wszystko było, już nie ma, niedawno znikło. „Szanże raz, szanże dwa, alle i gotowe – jak mawiali benklarze z książek Wiecha. – No, któren przyuważył, gdzie się kulka znajduje?” (Trudne słowa wyjaśnię dalej – autor).

Kulka

Wszystko zaczęło się bardzo po polsku. W XVII w. żyli jednocześnie Szmul Zbytkower i Stanisław August Poniatowski. Stanisław, król, pożyczał pieniądze od Szmula, Żyda, właściciela interesów, takich jak rzeźnie, cegielnie i gorzelnie. W dowód wdzięczności król wydzierżawił Szmulowi ziemie, które dziś jako części warszawskiej Pragi noszą nazwy Targówek i Szmulowizna (Szmulki).

Równie polskim sznytem kulka dziejów potoczyła się dalej: w XIX w. Julian Różycki, farmaceuta i przedsiębiorca, dał się namówić Manasowi Rybie, też przedsiębiorcy, na założenie bazaru na Szmulkach.

Polityka 15.2023 (3409) z dnia 04.04.2023; Historia; s. 72
Oryginalny tytuł tekstu: "Oda na instrumencie poszarpanym"
Reklama