„Zabiłem mordercę!”. Sto lat temu zastrzelono Symona Petlurę. Dla Ukraińców był jak Piłsudski

„Zabiłem wielkiego mordercę!” – wykrzykiwał Szlomo Szwarcbard, oddając się w ręce policji. Chwilę wcześniej zastrzelił Symona Petlurę wychodzącego z paryskiej restauracji. Był 25 maja 1926 r. Rok później rozpoczął się jeden z najgłośniejszych procesów sądowych w historii.

Symon Petlura to jedna z postaci historycznego panteonu Ukraińców. Polacy pamiętają go jako sojusznika Józefa Piłsudskiego w wojnie z bolszewikami w 1920 r. Petlura stał na czele Ukraińskiej Republiki Ludowej i jako główny ataman kierował także jej armią. W kwietniu 1920 r. oba państwa podpisały umowę warszawską określającą warunki współpracy i pomocy dla walczącej o niepodległość Ukrainy. Młoda republika ukraińska uznała m.in. granicę na Zbruczu, zrzekając się tym samym suwerenności nad Wołyniem i ziemiami wschodniej Galicji.

Zmagania z bolszewikami, których najbardziej dramatycznym momentem stała się Bitwa Warszawska w sierpniu 1920 r., zakończyło podpisanie 18 marca 1921 r. traktatu ryskiego. Jego stronami były Rzeczpospolita oraz Rosyjska Socjalistyczna Federacyjna Republika Radziecka, państwowość ukraińską reprezentowała Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka. Ukraińską Republikę Ludową pominięto, jej żołnierzy przebywających w Polsce internowano. Odwiedzając 15 maja 1921 r. obóz internowania w Szczypiornie, Piłsudski powiedział pamiętne: „Ja was przepraszam, panowie, ja was bardzo przepraszam, tak nie miało być”. Ukraińcy mówią wprost o zdradzie przez Polskę.

Dyrektoriat Ukraińskiej Republiki Ludowej, na którego czele stał Petlura, już w listopadzie 1920 r. przeszedł w tryb pracy rządu na uchodźstwie ze zmieniającymi się lokalizacjami w Tarnowie, Częstochowie, Warszawie. W 1924 r. Petlura osiedlił się w Paryżu, mieście wyboru wielu głośnych ukraińskich emigrantów. Do francuskiej stolicy dotarł w 1925 r. anarchista Nestor Machno, twórca i dowódca Rewolucyjnej Powstańczej Armii Ukrainy. Odrzucał wizję ukraińskiej niepodległości w ramach burżuazyjnej republiki, więc walczył z Petlurą. Podobnie nie uznawał władzy bolszewickiej, więc walczył także z bolszewikami.