Recenzja książki: Andrzej Chwalba, Wojciech Harpula, „Nie będzie Niemiec…”

Czekaliśmy na tę książkę. Na refleksję i jakąś sumę wokół ponad 1000-letniego polsko-niemieckiego gorącego sąsiedztwa. A to czas pokoju, a to czas wojny. Wielowątkowa historia złożonych relacji, wpływów i zależności. Od zaś aż do teraz. Ktoś kiedyś zapytał, a ile dobra płynęło z Niemiec do Polski, a ile zła. Kto to wyliczy? Te relacje obrosły legendami, wzajemnymi pretensjami, ideologiami i propagandami.

Dwóch autorów. Nie po raz pierwszy swobodnie poruszają się po dziejach, szukają dominant, ale też chętnie szukają w nich słabości, dziur, jak też – jak gdyby – zawahań.

To jest też historia antypolskości i antyniemieckości, z akcentami współczesnymi. Rodzący się w XIX w. niemiecki nacjonalizm był coraz bardziej butny, agresywny, między innymi wobec Polski. Parł do przodu aż po wojny światowe i zbrodnie ludobójcze. Polska antyniemieckość była obronna (stąd tytuł książki), gdzie to było możliwe i konieczne, także – oczywiście – na polu kultury, w tym masowej, choćby w PRL. Wydawało się po 1989 r., że to minęło. Nastał czas pokoju i… Wspólnoty.

Ale nie. A to „dziadek z Wehrmachtu”, a to „ukryta opcja niemiecka”. Używana w polskiej polityce antyniemieckość jest w swojej istocie antyeuropejskością w dzisiejszej geopolityce i rzeczywistości.

Andrzej Chwalba, Wojciech Harpula, Nie będzie Niemiec… Polska–Niemcy. Tysiąc lat wojny i pokoju, Wielka Litera, Warszawa 2026, s. 406