Kraj

Ich troje

Uskrzydlona koalicja

Pierwszy raz wyborczą koalicję budują trzy środowiska, z których tylko na czele jednego stoi mężczyzna. Pierwszy raz wyborczą koalicję budują trzy środowiska, z których tylko na czele jednego stoi mężczyzna. Andrzej Hulimka/Reporter, Jan Rusek/Agencja Gazeta, Maciej Łuczniewski/Reporter
Dołączenie Barbary Nowackiej do Koalicji Obywatelskiej wywołało efekt motyla. Choć jej Inicjatywa Polska ma niewielkie struktury i nie jest notowana w sondażach, wyraźnie wzmocniła sojusz Lubnauer i Schetyny. A przy okazji stworzyła jednak nową jakość na politycznej scenie.
Katarzyna Lubnauer i Grzegorz SchetynaBartosz Frydrych/Forum Katarzyna Lubnauer i Grzegorz Schetyna
Czy postępowa Barbara Nowacka poza Warszawą i dużymi ośrodkami będzie gorzej przyjmowana, nierozumiana?Michał Dyjuk/Forum Czy postępowa Barbara Nowacka poza Warszawą i dużymi ośrodkami będzie gorzej przyjmowana, nierozumiana?

Na podłokietniku czarnej skórzanej kanapy w gabinecie szefa PO leży mała, różowa zapalniczka. Niby nic takiego, przypadek, ale może i symbol. Kiedy na początku 2016 r. Grzegorz Schetyna przejmował władzę w partii, na stoliku w jego słynnej „pieczarze”, w której wówczas podejmował gości, stał granat – imitacja M26, zapalniczka gadżet, którą ktoś akurat mu podarował. Oddawało to klimat tamtych dni. Z jednej strony napierającego PiS, z drugiej – zaogniającej się wojny podjazdowej z Nowoczesną. Ryszard Petru obwołał się właśnie „liderem opozycji”, jego ugrupowanie dobijało w sondażach do 30 proc. poparcia, a poturbowani niedawnymi wyborami platformersi wciąż lizali rany, przegrupowywali szeregi i szukali sposobu, aby odbić się od tych kilkunastu procent, które przynosiły wyniki kolejnych badań opinii. Dziś sytuacja jest zgoła inna. Petru – jak wyzłośliwiają się na Wiejskiej – spadł do ligi podwórkowej, Platforma zawarła sojusz z Nowoczesną, podbudowała morale, rozdzieliła zadania i wszystkie siły przerzuciła na front walki z PiS. W nowy polityczny sezon wchodzi w wyjątkowej, nie tylko na polskiej scenie, konfiguracji.

Pierwszy raz wyborczą koalicję budują bowiem trzy środowiska, z których tylko na czele jednego stoi mężczyzna. Zarówno Nowoczesną, jak i dokooptowaną właśnie do Koalicji Obywatelskiej Inicjatywą Polską rządzą kobiety – i to nie z politycznego nadania. To odwrócenie proporcji jest o tyle symptomatyczne, że polska polityka jest silnie zmaskulinizowana, to mężczyźni nadają jej ton, decydują o miejscach na listach i politycznych awansach. Katarzyna Lubnauer i Barbara Nowacka, na różny sposób, pokazują, że ten sufit można przebić. Pierwsza ciężką pracą, ale i sprytem, zdetronizowała założyciela partii, którego nazwisko było wpisane w oficjalną nazwę ugrupowania. Druga postawiła na siebie; na mały, ale własny polityczny projekt. Bez wielkich struktur, za to z zaangażowanymi, energicznymi ludźmi wokoło. – Choć to małe środowisko, to jednak dołączenie Barbary i jej Inicjatywy stworzyło pewną masę krytyczną. Coś zaskoczyło. Powstała nowa jakość, która ma szansę być również fundamentem pod projekt na przyszłoroczne wybory parlamentarne – mówi szefowa Nowoczesnej.

Bez pośredników

Na czym zatem polega fenomen liderki Inicjatywy? Ilekroć do Sejmu z projektem zakazu aborcji powracali prolajferzy – Jarosław Kaczyński jest wyraźnie zakładnikiem poparcia, którego udzielał im w poprzednich kadencjach – Nowacka stawała naprzeciw. Na tej autentyczności w walce o prawa kobiet zbudowała swoją popularność, która w politycznych negocjacjach okazała się istotniejsza niż na pozór „bardziej policzalne” sondażowe poparcie. Jej Inicjatywy nie uwzględniano w badaniach preferencji wyborczych, bo formalnie to stowarzyszenie. Mimo tego – a może właśnie dlatego – wielu, i w centrum, i po lewej stronie, powtarzało, że liderka IP „ma potencjał” i chcieliby z nią współpracować. Nowacka ma świadomość, że byli nawet i tacy, którzy kupczyli jej nazwiskiem: obiecywali, że dogadają się z nią, z Biedroniem, i przyprowadzą ich razem czy to Schetynie do Koalicji, czy to Czarzastemu do Sojuszu – oczywiście w zamian za jakieś miejsce na liście lub funkcję. Ale ona pośredników nie potrzebowała.

Regularnie zresztą dostawała ofertę polityczną bezpośrednio od szefa PO, który zachęcał ją, aby dołączyła do budowy antypisowskiego bloku. Długo jednak wzbraniała się przed współpracą ze Schetyną. Wahała się, bo – jak mówi – wierzyła, że po opozycyjnej stronie mogą istnieć dwa bloki: konserwatywno-liberalny i centrowo-lewicowy. W końcu jednak, rozczarowana nieumiejętnością lewicy do porozumienia się, porzuciła złudzenia. Tłumaczy, że w polityce najważniejsza jest skuteczność. Że chcąc realizować postępowe hasła, trzeba w pierwszej kolejności odsunąć PiS. – Mogę się tylko zdumiewać, że wielu wciąż sądzi, że żyjemy w normalnych czasach – mówi Nowacka. – Pewne spory, jak choćby o związki partnerskie, można toczyć, ale w demokratycznym państwie prawa. A do tego trzeba wygrać wybory.

Na skrzydłach

Zagadnięta, czy ta różowa zapalniczka w gabinecie przewodniczącego Schetyny to jej sprawka, Nowacka śmieje się, ale zaprzecza: – Nie, nigdy nie odważył się przy mnie zapalić cygara, jeszcze nie jesteśmy na tym stopniu zażyłości. Dla Grzegorza mam inny prezent. Ponieważ przewodniczący PO jest z wykształcenia historykiem, kupiła mu książkę o alternatywnej historii Polski. Ciekawa jest jego zdania.

Bo, owszem, znają się, niejednokrotnie rozmawiali i demonstrowali razem w obronie demokracji i praworządności. Ale to jeszcze etap docierania się, wzajemnego poznawania, wyznaczania granic. Ci, którzy krytykują posunięcie Nowackiej, uważają, że w Koalicji Obywatelskiej straci swoją tożsamość, bo Schetyna nie da jej przestrzeni do realizowania lewicowych postulatów. Ale przewodniczący PO ripostuje: – Jeżeli Barbara i Katarzyna oraz ich środowiska nie będą podmiotowe, to nic z tego nie wyjdzie! Na końcu będzie tylko rozczarowanie. Mam tego świadomość i czuję tę odpowiedzialność, że muszę tak to prowadzić, tak z nimi budować tę konstrukcję, aby im tej podmiotowości w żaden sposób nie umniejszać. To także dla mnie osobiste wyzwanie.

Zresztą wchłanianie przez Platformę czy to Nowackiej i jej Inicjatywy, czy też samej Nowoczesnej niespecjalnie się Schetynie opłaca. W jego partii mają świadomość, na jakim pułapie sondażowego poparcia jest zawieszony sufit, że logo PO niektórych wciąż odpycha, a dla innych potencjalnych wyborców konserwatywne zorientowanie części Platformy jest nie do zaakceptowania. Nowa, koalicyjna formuła jest pojemniejsza. Lubnauer z Nowacką mogą grać na skrzydłach i głosić hasła, które samemu Schetynie byłoby trudniej przedstawiać, jeśli chce się osadzić w politycznym centrum, balansując między liberalną i konserwatywną flanką, a zarazem próbując uszczknąć coś z labilnego elektoratu PiS. Tak jest choćby z postulatem rozdziału Kościoła od państwa. Z wielkomiejskiego punktu widzenia słusznym i oczywistym, ale w praktyce politycznej sprowadzającym się do skarg partyjnych działaczy z terenu: że proboszcz się oburzył i atakuje, ludzie nie rozumieją, pisowska telewizja straszy.

Koalicjantkom prościej promować postępowość. – Konserwatywna kotwica Schetyny przydaje się w przypadku tego masowego, tradycyjnego wyborcy. Ale z drugiej strony Polska się zmienia i spora część społeczeństwa ma progresywne oczekiwania. I my z Barbarą naturalnie wychodzimy im naprzeciw – mówi Katarzyna Lubnauer. – Wzmacniamy Koalicję, bo dajemy jej skrzydła: liberalne i lewicowe. I pokazujemy, że Grzegorz Schetyna rzeczywiście potrafi łączyć środowiska.

Wśród kobiet

Jak jednak zareagują na to słynne Końskie, o których niemal zawsze w rozmowie wspomina Schetyna („wybory wygrywa się w Końskich, nie w Wilanowie”)? Czy przewodniczącego PO nie martwi, że postępowa Nowacka poza Warszawą i dużymi ośrodkami będzie gorzej przyjmowana, nierozumiana? – Nie. Temat praw kobiet, choć powszechny i oczywisty w wielkich miastach, musi być ważny także poza nimi – tłumaczy szef PO. Mówi, że przekonał się, jak wiele jeszcze pracy trzeba wykonać, aby skłonić kobiety do włączania się w życie publiczne i polityczne. – Budując listy samorządowe, zakładaliśmy, że będziemy preferować kobiety oraz osoby młode. I nagle okazało się, że to wcale nie jest takie proste, że kobiety nie chcą się angażować w działalność publiczną, w politykę, nawet na szczeblu lokalnym. Na Zachodzie to jest całkiem naturalne, a u nas wciąż ciężko to idzie – mówi. – Dlatego to ważne, aby pokazywać kobietom, że warto. A najlepiej przemawiają przykłady. Katarzyna i Barbara są współautorkami projektu Koalicji Obywatelskiej, nie są żadnymi paprotkami, ich pozycja jest prawdziwa, same ją wypracowały. Dzięki nim inne kobiety mogą się przekonać do uczestnictwa w polityce. I może właśnie w Polsce lokalnej to najistotniejsze, bo tam jest z tym większy problem.

Ale ten emancypacyjny nurt, choć ciekawy i dobrze wpisujący się w czas feministycznego fermentu, nie jest głównym przekazem samorządowej kampanii KO. Priorytetem pozostaje uzmysławianie Polakom, że samorządom grozi przejęcie przez PiS, oraz promowanie programowego „sześciopaku”, który zaprezentowano podczas niedawnej konwencji w Warszawie. Ma on wyraźnie socjalny sznyt, ale nie sprowadza się do prostej obietnicy rozdawania pieniędzy. Bo i na tym nie zawsze można zbić kapitał polityczny. Schetyna zwraca uwagę, że chociaż 500 plus zrobiło furorę i umocniło partię Kaczyńskiego, to już tzw. piórnikowe przeszło bez większego echa; pieniądze – pod względem marketingowym – zmarnowano.

Wśród stereotypów

Program KO opiera się więc na „inwestycjach w infrastrukturę i ludzi”. W samorządowym pakiecie znalazły się dwa pomysły Nowackiej: darmowy bilet komunikacji publicznej dla dzieci i uczącej się młodzieży oraz ciepły posiłek w szkole (pilotażowy program bezpłatnych obiadów dla uczniów ma ruszyć od przyszłego roku w Łodzi). Jej porozumienie ze Schetyną i Lubnauer oficjalnie dotyczy sejmików, ale działacze Inicjatywy kandydują też do rad miejskich. Paradoksalnie, na ostatniej prostej, kiedy dopinano wyborcze listy, wśród koalicjantów większą nerwowość wywoływały wewnątrzpartyjne niesnaski niż międzykoalicyjne uzgodnienia. – Jest problem ze świadomością niektórych samorządowców, tych, którzy rządzili i rządzą, więc schematycznie patrzą na zbliżające się wybory. Nie zdają sobie sprawy, że to będzie zupełnie inna kampania, nie czują zagrożenia – przyznaje polityk z władz PO. Z kolei członkini sztabu niepokoi się, że nazwa koalicji wciąż jest za mało rozpoznawalna – nawet Władysław Frasyniuk, chwaląc na antenie TVN 24 wejście Nowackiej do KO, kilkukrotnie mówił o „Komitecie Obywatelskim” – i że do wyborów nie zdążą jej wypromować.

Ale wśród sejmowych wyjadaczy są też bardziej stereotypowe obawy. – Dziewczyny zaczną między sobą rywalizować – uważa jeden z posłów PO. Podobno pierwsze sygnały było widać na konwencji, kiedy Katarzyna Lubnauer zaskoczyła wszystkich feministycznym przemówieniem. – Chciała ubiec Baśkę, bardzo jej zależało, żeby przemawiać przed nią – opowiada nasz rozmówca. Ale osoba z otoczenia Nowackiej mówi, że dla niej to było bez znaczenia: – Baśka wiedziała przecież, że niezależnie, czy będzie przemawiać pierwsza, piąta czy dziesiąta, i tak wszyscy to pokażą.

Szefowa N rzeczywiście jest pracowita i ambitna, lubi też wszystko kontrolować i analizować. Przed konwencją musiała nawet wiedzieć, co kto założy: jaki kolor będzie miał garnitur Schetyny i sukienka Nowackiej. Ale w ferworze kampanijnej walki i takie szczegóły są ważne. Podobnie jak Barbara Nowacka, śmieje się z tych podszytych stereotypami pogłosek o kobiecej rywalizacji: podkreśla, że obie dobrze się dogadują, łączy je ścisłe wykształcenie i zainteresowanie tematyką edukacji.

Tak naprawdę poważniejsze niebezpieczeństwo kryje się jednak gdzie indziej. Politycy KO obawiają się, że wprowadzeni do sejmików samorządowcy SLD i PSL pomogą PiS tworzyć koalicje tam, gdzie po wyborach sytuacja będzie tego wymagała. Bo choć obie partie oficjalnie taki scenariusz wykluczają, to już niektórzy ich działacze zupełnie wprost mówią, że i taki wariant jest możliwy. Marek Sawicki z PSL w ubiegłym tygodniu kolejny raz w rozmowie z POLITYKĄ powtórzył, że „o koalicjach zdecydują wyborcy” i że poniżej sejmików współpraca z PiS jest możliwa. „Otwartość” na taką ewentualność zadeklarowała też w Radiu Zet wiceszefowa SLD i kandydatka na prezydent Kalisza Karolina Pawliczak.

Pomimo ataków

Zagrożeń dla Koalicji jest jeszcze sporo. Niektóre już widać, inne można przewidzieć – jak choćby to, że PiS może próbować skłócić koalicjantów, inicjując np. kolejną wojnę o dostęp do aborcji. Kłopotliwe dla KO są też bezpardonowe ataki ze strony Włodzimierza Czarzastego i jego ludzi oraz Biedronia, Razem i innych lewicowych bytów, które poczuły się dotknięte tym, że Nowacka „zdradziła”. – Spodziewałam się tych ataków – mówi Nowacka. – Moja decyzja jednak politycznie w nich uderza – bo widać, że są skłóceni, a można nie być skłóconym i stanąć po stronie demokratycznej, nie oglądając się na swoje partyjne szyldy. Mam prawo do swoich politycznych decyzji, nie będę zakładnikiem czyichś urojeń dotyczących tego, z kim powinnam iść i co powinnam robić.

Nowacka nie oglądała się na Roberta Biedronia, który po wielomiesięcznym hamletyzowaniu w końcu ogłosił, że zakłada ruch społeczno-polityczny i będzie zmieniał „oblicze tej ziemi”. Zresztą Biedroń nadchodzące wybory i tak odpuszcza, szykuje się na europarlament, dużo czasu poświęcając na ataki na KO i dziennikarzy, którzy pytają o skandal pedofilski w podlegającym mu ośrodku kultury. Poza tym w nieodległej przeszłości Nowacka próbowała stworzyć coś wspólnie z prezydentem Słupska – założyli nawet Instytut Myśli Demokratycznej, fundację, która miała być think tankiem nowej lewicowej formacji, ale szybko stała się sztabem Biedronia. Więc się wypisała.

Po przystąpieniu do KO od Nowackiej odeszło kilkoro działaczy, ale kilkunastu nowych zgłosiło akces. Ludzie zaczepiają ją na ulicy, w kawiarni, na klatce schodowej: gratulują, rzucają się na szyję, życzą powodzenia. Mówią, że byli za lewicą, ale nie ma co czekać, aż Czarzasty z Zandbergiem i Biedroniem się zjednoczą, bo to być może nigdy nie nastąpi. A przecież trzeba wygrać zbliżające się wybory.

W sojuszu

I choć Nowacka lewicy nie zjednoczyła, to ona w jakimś stopniu pchnęła Lubnauer do sojuszu ze Schetyną. Pamiętne głosowanie nad firmowanym przez nią obywatelskim projektem Ratujmy Kobiety pokiereszowało głównie Nowoczesną, bo akurat w jej szeregach przeciwników liberalizacji prawa antyaborcyjnego się nie spodziewano. Zresztą sama Lubnauer – wówczas świeżo upieczona szefowa partii – jeszcze dzień przed głosowaniem w rozmowie z POLITYKĄ zapewniała, że to właśnie liberalizm światopoglądowy odróżnia jej ugrupowanie od PO. Głosowanie pogrzebało jednak marzenia o „nowym otwarciu” i odbiciu w sondażach. Rozpoczęło natomiast proces integracji z PO.

Ale powstałej wiosną tego roku KO brakowało trzeciego filaru. Jakoś już tak w tej polityce jest, że polityczne przedsięwzięcia nabierają masy dopiero w troistej konfiguracji – było trzech tenorów, był trzeci bliźniak, jest Zjednoczona Prawica. Wraz z wejściem Nowackiej Koalicja Obywatelska zyskuje nowy wizerunek. To nie jest jeszcze szeroki opozycyjny blok antyPiS, który marzył się Schetynie, ale są już podwaliny do budowy wielonurtowego projektu. Jak mówią koalicjanci, ważne, aby ci, którzy nie umieją grać zespołowo, przynajmniej teraz nie przeszkadzali. Inaczej będą współodpowiedzialni za to, że kolejny fundament polskiej demokracji, samorząd, zawłaszczy tercet: Kaczyński-Gowin-Ziobro.

Polityka 38.2018 (3178) z dnia 18.09.2018; Polityka; s. 16
Oryginalny tytuł tekstu: "Ich troje"
Więcej na ten temat
Reklama

Codzienny newsletter „Polityki”. Tylko ważne tematy

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość potwierdzającą.
By dokończyć proces sprawdź swoją skrzynkę pocztową i kliknij zawarty w niej link.

Informacja o RODO

Polityka RODO

  • Informujemy, że administratorem danych osobowych jest Polityka Sp. z o.o. SKA z siedzibą w Warszawie 02-309, przy ul. Słupeckiej 6. Przetwarzamy Twoje dane w celu wysyłki newslettera (podstawa przetwarzania danych to konieczność przetwarzania danych w celu realizacji umowy).
  • Twoje dane będą przetwarzane do chwili ew. rezygnacji z otrzymywania newslettera, a po tym czasie mogą być przetwarzane przez okres przedawnienia ewentualnych roszczeń.
  • Podanie przez Ciebie danych jest dobrowolne, ale konieczne do tego, żeby zamówić nasz newsletter.
  • Masz prawo do żądania dostępu do swoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, a także prawo wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania, a także prawo do przenoszenia swoich danych oraz wniesienia skargi do organu nadzorczego.

Czytaj także

Świat

Demonstrancie, pokaż twarz!

Zakazy zakrywania twarzy podczas demonstracji mnożą się nie tylko w państwach autokratycznych, ale też na Zachodzie. Czy możliwa jest demokracja bez anonimowości?

Jędrzej Winiecki
15.10.2019
Reklama

Ta strona do poprawnego działania wymaga włączenia mechanizmu "ciasteczek" w przeglądarce.

Powrót na stronę główną