Nowe oblicza polskiego dokumentu

Wycieczka czy ucieczka?
Kapitalizm, wolny rynek, demokracja zmieniły polski dokument. Filmowcy otworzyli się na świat, mniej obchodzą ich sprawy narodowe, a jeśli już mówią o Polakach, to często szukają ich za granicą.
'Fuck for forest' reż. Michał Marczak. Smutnogroteskowy obraz zepsutego zachodnioeuropejskiego społeczeństwa.
Against Gravity/materiały prasowe

"Fuck for forest" reż. Michał Marczak. Smutnogroteskowy obraz zepsutego zachodnioeuropejskiego społeczeństwa.

'Made in Poland 6. Niezwykli emigranci' reż. Witalis Szumiło-Kulczycki. Portret zbiorowy dwudziestoparolatków.
Witalis Szumiło-Kulczycki/materiały prasowe

"Made in Poland 6. Niezwykli emigranci" reż. Witalis Szumiło-Kulczycki. Portret zbiorowy dwudziestoparolatków.

'Miliard szczęśliwych ludzi' reż. Maciej Bochniak. Reportaż obnażający stereotypy myślenia o Polsce i Chinach.
Grzegorz Hartfiel/2012 Buksfilm/HBO/materiały prasowe

"Miliard szczęśliwych ludzi" reż. Maciej Bochniak. Reportaż obnażający stereotypy myślenia o Polsce i Chinach.

Dokumentaliści, zwłaszcza młodzi, kręcą dziś filmy w Kałmucji, na Syberii, w Afganistanie. Jeżdżą do Zambii, aby opowiadać o misjonarkach opiekujących się domami dziecka, albo do Kambodży, żeby przyglądać się z uwagą jasnowidzowi mieszkającemu z rodziną w dzielnicy czerwonych latarni. Interesują się losami ukraińskich żołnierzy, odkrywają nieznanych brazylijskich artystów. Plany też mają dalekosiężne. Bartek Konopka na przykład, nominowany do Oscara za „Królika po berlińsku”, zaangażował się w odszukanie haitańskiego szamana, który 30 lat temu odkrył coś ważnego w Polsce. Hanna Polak, również wyróżniona oscarową nominacją za głośne „Dzieci z Leningradzkiego” (zrealizowane razem z Andrzejem Celińskim), zamierza prowadzić na wysypisku śmieci badania terenowe nad życiem najuboższych mieszkańców Moskwy.

Niepokojące zjawisko eskapizmu, uciekania od krytycznego opisu rzeczywistości i współczesnych problemów kraju, nie jest nowe. Szlaki przecierał Andrzej Fidyk, autor m.in. słynnych „Kiniarzy z Kalkuty”, „Snu Staszka w Teheranie” i „Rosyjskiego stripteasu”. Kilkanaście lat temu, znużony demaskowaniem propagandowego fałszu w formie ezopowej metafory, zajął się bezkompromisowym opisywaniem egzotyki. Ucieczka od politycznych realiów III RP miała w jego przypadku charakter kontestacji tradycji polskiej szkoły dokumentu, stworzonej pół wieku temu przez Kazimierza Karabasza i Jerzego Bossaka. A także chęci wyrwania się z zaklętego kręgu krępujących dyskusji o moralności kamery, etyce dokumentalisty. Wychowankowie Fidyka, jeśli wciąż respektują jego wybory i tak jak on niechętnym okiem spoglądają na ciasne, domowe podwórko, czynią to, aby – poza zaspokojeniem naturalnej potrzeby poznawania świata – podkreślić niezależność ducha albo ogłosić désintéressement wobec sztucznych, partyjnych podziałów, narzucających uproszczony sposób widzenia rzeczywistości. A także w celu zapewnienia sobie względnego bezpieczeństwa. Odmawiając udziału w spektaklu władzy, nie muszą się nikomu narażać, zwłaszcza aktualnie rządzącym, od których zależą publiczne dotacje na twórczość filmową.

Katowanie kamerą

Prowokacyjny, pokazywany właśnie w kinach pełnometrażowy dokument Michała Marczaka „Fuck For Forest” (sfinansowany pra­wie w całości przez PISF) wydaje się pod tym względem wyjątkowym, bo ekstremalnym i budzącym skrajne emocje przykładem swobodnego potraktowania tematu. Pozbawiona zupełnie polskiego kontekstu historia norweskiego outsidera, przyłączającego się do grupy berlińskich pięknoduchów, którzy uprawiają seks przed kamerą, sprzedają amatorskie porno w Internecie, a zebrane pieniądze przeznaczają na cele ekologiczne (ratowanie lasów w Amazonii), jest tak absurdalna, że aż trudno uwierzyć, że nie została wykreowana przez głodnego skandalu reżysera. To smutno-groteskowy portret zepsutego, liberalnego, zachodnioeuropejskiego społeczeństwa, w którym hedonizm i brak moralnych hamulców paradoksalnie stają się inspiracją do szlachetnej działalności humanitarnej mającej uratować świat – lub na odwrót.

 

Czytaj także

Aktualności, komentarze

W nowej POLITYCE

Zobacz pełny spis treści »

Poleć stronę

Zamknij
Facebook Twitter Google+ Wykop Poleć Skomentuj

Ta strona do poprawnego działania wymaga włączenia mechanizmu "ciasteczek" w przeglądarce.

Powrót na stronę główną