Oferta na pierwszy rok:

4 zł/tydzień

SUBSKRYBUJ
Osoby czytające wydania polityki

Wiarygodność w czasach niepewności

Wypróbuj za 24,99 zł!

Subskrybuj
Nauka

Zakazane czcionki

Dlaczego muzułmanie odrzucali wynalazek druku?

Słynna Biblia Gutenberga z połowy XV w. wydrukowana z użyciem ruchomej czcionki. Słynna Biblia Gutenberga z połowy XV w. wydrukowana z użyciem ruchomej czcionki. Danita Delimont / Getty Images
Jak wytłumaczyć, że choć muzułmanie na długo przed Europą opanowali technikę wytwarzania papieru, to później przez stulecia odrzucali druk? Co decyduje o przyjęciu bądź odtrąceniu innowacji?
Kopia rękopisu arabskiego dzieła z XIII w. z ilustracją przedstawiającą autora – arabskiego lekarza, astronoma i geografa Abu Yahę Zakariyę przy pracy.Photo Researchers/EAST NEWS Kopia rękopisu arabskiego dzieła z XIII w. z ilustracją przedstawiającą autora – arabskiego lekarza, astronoma i geografa Abu Yahę Zakariyę przy pracy.

Latem 751 r. nad rzeką Tałas w dzisiejszym Kirgistanie doszło do wielkiego starcia między wojskami kalifatu bagdadzkiego a dynastią Tang. Cesarskie Chiny poniosły tego dnia stratę daleko większą niż przegrana w polu. Wśród wielu tysięcy jeńców, jacy dostali się do arabskiej niewoli, znalazła się spora grupa rzemieślników, którym znane były tajniki wytwarzania papieru. W ten sposób w dziejach cywilizacji rozpoczął się nowy rozdział. Upowszechnienie papieru na terenie imperium arabskiego zapoczątkowało niebywały rozkwit muzułmańskiej nauki na polu astronomii, filozofii, medycyny czy geografii.

Arabowie, kiedy już poznali technikę wytwarzania papieru, stanęli przed innym problemem – z czego go wyrabiać? Nie mogli po prostu skopiować rozwiązań chińskich, ponieważ w Azji Środkowej brak było powszechnych w Państwie Środka roślin, czyli konopi, bambusa lub morwy. Muzułmanie dali więc przykład swojej innowacyjności, opracowując nieznaną dotąd technikę opartą na nowych materiałach. Ich papier powstawał z odpadów bawełnianych i lnianych tkanin.

Początkowo największym ośrodkiem wytwarzania papieru była Samarkanda. Tamtejsze manufaktury, zamiast w używane w Chinach moździerze, wyposażono w specjalne urządzenia do ubijania, co umożliwiło produkcję na wielką skalę. Arabowie wciąż ulepszali technikę papiernictwa – by lepiej się pisało, powlekali obie strony arkusza skrobią.

Papier, jak większość innowacji, które miały szczęście znaleźć podatny grunt, zrobił zawrotną karierę i szybko rozprzestrzenił się na cały świat islamski. Już w 794 r. produkowano go w Bagdadzie. Niedługo później Damaszek stał się głównym dostawcą papieru do Bizancjum. Do Europy papier przywędrował z Afryki Północnej, a konkretnie z marokańskiego Fezu, gdzie Arabowie zorganizowali prężnie działające manufaktury.

Polityka 26.2016 (3065) z dnia 21.06.2016; Nauka; s. 62
Oryginalny tytuł tekstu: "Zakazane czcionki"
Reklama