Najstarsza gwiazda naszej Galaktyki

Samotny stary karzeł
Badacze nieba odkryli najstarszą gwiazdę naszej Galaktyki. Powstała zaledwie ok. 300 mln lat po Wielkim Wybuchu i wciąż ma się dobrze.
Tak wyglądały pierwsze gwiazdy w Drodze Mlecznej.
Gariel Perés/SMM (IAC)

Tak wyglądały pierwsze gwiazdy w Drodze Mlecznej.

Galaktyka spiralna ESO 510-G13. Jasna kula w centrum to galaktyczne halo.
The Hubble Heritage Team/NASA

Galaktyka spiralna ESO 510-G13. Jasna kula w centrum to galaktyczne halo.

Najstarsza gwiazda została zidentyfikowana po raz pierwszy w ramach przeglądu nieba Sloan Digital Sky Survey, potem była obserwowana przez kosmiczny teleskop Herschela. Dokładnie przyjrzeli się jej astronomowie pracujący przy Gran Telescopio Canarias, umiejscowionym na wyspie La Palma, na Kanarach. Gwiazda znajduje się 7,5 tys. lat świetlnych od nas w północnym gwiazdozbiorze Rysia. Nie leży w płaszczyźnie Drogi Mlecznej, lecz w tzw. galaktycznym halo (halo to sferyczne twory otaczające dyski większości galaktyk spiralnych, często znacznie przekraczające rozmiarami je same i posiadające więcej niż one gwiazd; tyle że są bardzo rozproszone).

Obiekt oznaczony symbolem J0815+4729 znajduje się w tzw. ciągu głównym, co oznacza, że należy do podstawowej kategorii obiektów gwiazdowych Wszechświata (karłów), wciąż spalających wypełniający je wodór w reakcjach termojądrowych. Poza tym wiadomo, że J0815 jest mniej masywna od Słońca (posiada 0,7 słonecznej masy), a jej temperatura powierzchni jest ok. 400 stopni wyższa niż na Słońcu. Co ciekawe, bardzo dokładna analiza spektroskopowa wykazała, że znalezisko należy do tzw. II Populacji Gwiazdowej, a więc jest gwiazdą bardzo starą, charakteryzującą się niezwykle niską metalicznością.

Określenie „metaliczność” oznacza stopień zawartości w gwiazdach pierwiastków cięższych niż wodór i hel. Gwiazdy II Populacji są bardzo nisko metaliczne, ponieważ nie miały skąd czerpać pierwiastków cięższych, powstających głównie w wybuchach gwiazd supernowych i w kolizjach gwiazd neutronowych. Na wczesnych etapach rozwoju Wszechświata zjawisk tych było bardzo niewiele, dopiero w kosmosie późniejszym, w pozostałych po wybuchach mgławicach, znalazło się więcej takich pierwiastków i dlatego młode gwiazdy Populacji I zawierają ich znacznie więcej.

W J0815+4729 pierwiastki takie, jak wapń i żelazo, występują w absolutnie śladowych ilościach, więcej w niej jest natomiast węgla – ok. 15 proc. tego, co zawiera Słońce. Reszta to wodór i hel. Taki skład chemiczny dowodzi, że obiekt musi być naprawdę stary. Według obecnie obowiązującej teorii ewolucji gwiazd obiekty bardzo nisko metaliczne zwykle znajdują się przeważnie w galaktycznym halo, gdyż formowały się jeszcze, zanim proces ukształtowania całego galaktycznego tworu uległ zakończeniu. Gwiazdy te w przypadku naszej Drogi Mlecznej rodziły się pod wpływem wybuchów pierwszych supernowych, powstających z najwcześniejszych masywnych gwiazd. Szacuje się, że działo się to zaledwie 300–400 mln lat po narodzeniu się całego Wszechświata, co miało miejsce 13,82 mld lat temu. Czyli J0815 liczy sobie już ok. 13,5 mld lat – tyle mniej więcej, ile cała nasza Galaktyka.

Czytaj także

Aktualności, komentarze

W nowej POLITYCE

Zobacz pełny spis treści »

Poleć stronę

Zamknij
Facebook Twitter Google+ Wykop Poleć Skomentuj

Ta strona do poprawnego działania wymaga włączenia mechanizmu "ciasteczek" w przeglądarce.

Powrót na stronę główną