Osoby czytające wydania polityki

Wiarygodność w czasach niepewności

Wypróbuj za 11,90 zł!

Subskrybuj
Społeczeństwo

Rysy na pomniku

Grzegorz Gauden o lwowskim pogromie 1918 r.

Lwów na przedwojennej pocztówce. Lwów na przedwojennej pocztówce. archiwum rodziny Zaczyńskich / Fotonova
Rozmowa z Grzegorzem Gaudenem, autorem książki „Lwów – kres iluzji. Opowieść o pogromie listopadowym 1918”.
Grzegorz GaudenRadek Pietruszka/PAP Grzegorz Gauden

PAWEŁ RESZKA: – Czy mordowanie może być czynnością zwykłą?
GRZEGORZ GAUDEN: – Wydawało mi się, że zdobycie się na zbrodnię wymaga niezwykłych okoliczności, szczególnej motywacji. Ale wiem, że przeciętny człowiek może zamordować albo z uśmiechem przyglądać się mordowaniu.

Relacje ofiar pogromu 1918 r., które znalazł pan we lwowskich archiwach, są przerażająco suche. Adela Neuer z ul. Szpitalnej 21: „morderca mego brata usiadł i grał doskonale na fortepianie”.
Półtorej godziny, z pamięci! Adela przyznaje, że robi to świetnie. Mogła to ocenić, gdyż sama grała na fortepianie. To znaczy, że mamy do czynienia z człowiekiem z bogatego domu, wykształconym, który ma w domu fortepian. Gra, wybija zęby żonie zamordowanego, rabuje, strzela. Rodzina błaga go, by im darował życie. Dzieci całują go po rękach i butach. On sobie z tego nic nie robi. Jest upojony okrucieństwem.

Simon Kandl z pl. Krakowskiego 10: „żonie rozbili głowę, a córce odcięli palce z ręki”. Motyw palców pojawia się często.
Są odcięte albo powykręcane, bo rabowano pierścionki. Badanie pogromu pozbawiło mnie wielu złudzeń. Zrozumiałem, jak łatwo można przejść spokojnie obok przykazania „nie zabijaj”.

Pianista, rabusie obcinający palce mają biało-czerwone opaski albo mundury z orzełkiem.
Nie da się ich wykluczyć z naszej wspólnoty, nazwać degeneratami, dzikusami, lumpami. Są polskimi żołnierzami. Wszystko dzieje się w jednym z najbardziej inteligenckich polskich miast. Obok uniwersytetu, politechniki, teatrów. W Galicji, gdzie nawet w czasach Austro-Węgier władzę zawsze sprawowali Polacy.

22 listopada 1918 r. ukraińskie siły wojskowe zostają wyparte ze Lwowa.

Polityka 33.2019 (3223) z dnia 12.08.2019; Społeczeństwo; s. 34
Oryginalny tytuł tekstu: "Rysy na pomniku"

Oferta na pierwszy rok:

4 zł/tydzień

SUBSKRYBUJ
Reklama