Archiwum Polityki

Niewola po niewoli

Martyrologia była w PRL podstawowym kanonem kształtowania zbiorowej pamięci o przeszłości, po uzupełnieniu narodowego panteonu o ofiary stalinizmu niewiele tu pozostało do zrobienia. Niemniej w światowym „marszu szkieletów” Polska zajmuje wciąż miejsce prominentne zarówno dlatego, że na jej ziemiach znajdują się miejsca zbrodni dokonanych przez III Rzeszę jak i – ostatnio – z racji odkrycia Jedwabnego. Od początku lat dziewięćdziesiątych trwa też sprzątanie w innej części naszej izby pamięci, tej, w której (zresztą po raz pierwszy) eksponowane są losy Niemców w Polsce po zakończeniu II wojny światowej.

Jerzy Kochanowski, m.in. współautor II tomu „Niemców w Polsce 1945–1950”, gdzie zajmował się ludnością cywilną, w trakcie badań archiwalnych natknął się na obszerne zasoby akt, wytworzonych przez biurokrację powstającej PRL w związku z ok. 50 tys. jeńców niemieckich, głównie przekazanych przez ZSRR w ramach rozliczeń ekonomicznych jako darmowa siła robocza dla kopalni śląskich. Powstała książka fascynująca, ukazująca różnorodne aspekty życia w polskiej niewoli – od warunków pracy, wyżywienia, chorób i śmierci przez działalność organizacji współkształtujących los jeńców „z zewnątrz”, jak Międzynarodowy Czerwony Krzyż, po próbę opisu relacji między Niemcami-jeńcami a ich polskim otoczeniem, i „reedukację” prowadzoną w latach 1948–1949 w środowisku jenieckim przez niemieckich komunistów.

Polityka 27.2001 (2305) z dnia 07.07.2001; Historia; s. 64