Pierwsza po majowej: konstytucja marcowa

Kontredans konstytucyjny
Polska mogła odrodzić się jako monarchia konstytucyjna. Ostatecznie stała się republiką, co usankcjonowała uchwalona przed 90 laty konstytucja marcowa.
Otwarcie sejmu ustawodawczego. Warszawa, 1919 r.
Forum

Otwarcie sejmu ustawodawczego. Warszawa, 1919 r.

Dla nikogo, kto umiał myśleć politycznie, nie ulegało w sierpniu 1914 r. wątpliwości, że wybuch wojny, w której stanęły przeciw sobie mocarstwa rozbiorowe, otwiera szansę powrotu Polski na mapę Europy. Można się było zastanawiać, czyje zwycięstwo w wielkiej wojnie byłoby korzystniejsze dla sprawy polskiej, lecz nie ulegało wątpliwości, że zmiany nastąpią i że Polacy muszą być przygotowani, by je optymalnie wykorzystać.

5 listopada 1916 r. została ogłoszona, podpisana w imieniu dwóch cesarzy przez generał-gubernatorów warszawskiego i lubelskiego, odezwa stwierdzająca, że należy ziemie polskie „panowaniu rosyjskiemu wydarte, do szczęśliwej wywieść przyszłości. Jego Cesarska i Królewska Mość Cesarz Austrii i Apostolski Król Węgier oraz Jego Cesarska Mość Cesarz Niemiecki ułożyli się, by z ziem tych utworzyć państwo samodzielne z dziedziczną monarchią i konstytucyjnym ustrojem. Dokładniejsze oznaczenie granic zastrzega się”.

Niemieccy sztabowcy obliczali, że z terenów byłego zaboru rosyjskiego można uzyskać około miliona rekrutów. Gra była więc warta świeczki. Ale te działania zostały podjęte za późno. Akcja werbunkowa zakończyła się fiaskiem, a kolejne gesty Berlina i Wiednia zawsze były spóźnione.

Od monarchii do republiki

Ale 5 listopada 1916 r. dokonała się rzecz ważna. Oto po raz pierwszy od stu lat, od czasu kongresu wiedeńskiego, pojawił się dokument zaborców podważający ustalony porządek.

Wykorzystałeś swoją miesięczną pulę 10 tekstów z POLITYKI dostępnych nieodpłatnie w naszym serwisie.
Pełną treść tego i wszystkich innych artykułów otrzymasz wykupując dostęp do Polityki Cyfrowej.

Poleć stronę

Zamknij
Facebook Twitter Google+ Wykop Poleć Skomentuj

Ta strona do poprawnego działania wymaga włączenia mechanizmu "ciasteczek" w przeglądarce.

Powrót na stronę główną