Bracia. Nepotyzm w czasach II RP
Piłsudski, Grabski, Starzyński, Jędrzejewicz... Te nazwiska otwierały w Odrodzonej Polsce drzwi do karier.
Poseł Jan Piłsudski, grudzień 1930 r.
Narodowe Archiwum Cyfrowe

Poseł Jan Piłsudski, grudzień 1930 r.

Józef Kiedroń, szwagier premiera: Władysława Grabskiego i ministra Stanisława Grabskiego.
Narodowe Archiwum Cyfrowe

Józef Kiedroń, szwagier premiera: Władysława Grabskiego i ministra Stanisława Grabskiego.

Premier Janusz Jędrzejewicz w sierpniu 1933 r. uczestniczy w zawodach strzeleckich.
Narodowe Archiwum Cyfrowe

Premier Janusz Jędrzejewicz w sierpniu 1933 r. uczestniczy w zawodach strzeleckich.

Wiosną 1925 r. w salonach warszawskich zadawano pytanie: „Co porabia pani Kiedroniowa?”. Prawidłowa odpowiedź brzmiała: „Pani Kiedroniowa rządzi Polską”. I rzeczywiście. Na czele pozaparlamentarnego rządu (dziś modniejsze jest określenie „rząd fachowców”) stał jej młodszy brat Władysław Grabski, ministrem wyznań religijnych i oświecenia publicznego został właśnie jej starszy brat Stanisław Grabski, zaś jej drugi mąż Józef Kiedroń był do maja 1925 r. ministrem przemysłu i handlu.

Tworząc gabinet, Władysław Grabski zażądał od parlamentu następujących pełnomocnictw: do zmiany ustawodawstwa podatkowego, zaciągania pożyczek do wysokości 500 mln franków w złocie, wprowadzenia nowego systemu monetarnego i waluty, ogłoszenia statutu Banku Emisyjnego, sprzedaży przedsiębiorstw państwowych, przeprowadzenia oszczędności w tych i innych jeszcze wypadkach – rząd miał mieć prawo do wydawania dekretów na podstawie rozporządzeń prezydenta z mocą ustawy.

Pod koniec 1923 r. Władysław Grabski otrzymał pełnomocnictwa i stworzył rząd. Sytuacja gospodarcza Polski była tragiczna. Szalejąca hiperinflacja niszczyła więzi gospodarcze i uniemożliwiała planowanie. Listopadowe krwawe zajścia w Krakowie świadczyły o determinacji społecznej, która mogła dać trudne do przewidzenia, ale na pewno fatalne rezultaty.

Bracia Grabscy

Władysław Grabski miał już doświadczenie rządowe. Od 13 grudnia 1919 r. prawie przez rok był ministrem skarbu, co odpowiadało zakresowi działania dzisiejszego Ministerstwa Finansów. W tym też czasie na krótko (od 23 czerwca do 24 lipca 1920 r.) stanął na czele rządu. Udał się wówczas na konferencję wielkich mocarstw w belgijskiej miejscowości Spa, aby zabiegać o to, by Wielka Brytania zgodziła się pośredniczyć w nawiązaniu rozmów pokojowych z Rosją. Postawiono mu twarde warunki, które musiał zaakceptować (wycofanie wojsk polskich na linię Curzona, akceptacja decyzji mocarstw w sprawie Galicji Wschodniej, Śląska Cieszyńskiego, Wileńszczyzny i traktatu polsko-gdańskiego). Rosja odrzuciła jednak brytyjskie pośrednictwo, które by musiało w pewnym stopniu Rosję wiązać, i zaproponowała rozmowy bezpośrednie. Gdy w Mińsku do nich doszło, przedstawiono delegacji polskiej warunki, których przyjęcie oznaczałoby kres suwerenności Polski.

W nocy z 20 na 21 lipca 1920 r. na posiedzeniu Rady Obrony Państwa zapadła decyzja o utworzeniu Rządu Obrony Narodowej pod prezesurą przywódcy chłopów Wincentego Witosa. Wicepremierem został przywódca Polskiej Partii Socjalistycznej Ignacy Daszyński. W tym gabinecie Grabski utrzymał tekę ministra skarbu. Wkrótce jednak okazało się, że nie znalazł wspólnego języka z Witosem, i 25 listopada ustąpił z rządu. W latach 1921–22 kierował, jako nadzwyczajny komisarz rządu, repatriacją Polaków z Rosji Radzieckiej.

13 stycznia 1923 r. powrócił do Ministerstwa Skarbu w rządzie generała Władysława Sikorskiego powołanym po zamordowaniu prezydenta Narutowicza. Znalazł się też w drugim rządzie Wincentego Witosa, kierując do 20 czerwca 1923 r. Ministerstwem Skarbu. Odszedł z rządu na kilka miesięcy przed objęciem resortów wyznań i oświaty przez starszego o trzy lata brata Stanisława.

Ponownie stanął na czele rządu w grudniu 1923 r. W ciągu następnych dwóch lat utworzył Bank Polski, realizował konsekwentnie politykę oszczędnościową, poprawił ściągalność podatku majątkowego, ograniczył pokrywanie przez państwo deficytu kolejowego. W ciągu czterech miesięcy przeprowadził reformę walutową, zastępując markę polską złotym polskim.

Pierwsze miesiące 1924 r. były czasem sukcesów gospodarczych Władysława Grabskiego. Zmniejszyło się bezrobocie, zaczęła powstawać nadwyżka budżetowa, społeczeństwo wykupiło akcje Banku Polskiego. Wkrótce jednak przyszło pogorszenie gospodarcze. Nieurodzaje lat 1924 i 1925 spowodowały drożyznę i bezrobocie. Niekorzystny dla Polski był spadek cen węgla, cukru i drewna, a więc naszych głównych produktów eksportowych. Negatywnie odbił się na polskiej ekonomice wybuch wojny gospodarczej z Niemcami.

Premier Grabski prowadził dość zręczną grę polityczną, lecz w 1925 r. poparcie dla kierowanego przez niego rządu wyraźnie słabło. Nie pomogło mu też wprowadzenie do gabinetu Stanisława Thugutta jako przedstawiciela lewicy parlamentarnej i brata Stanisława, który miał reprezentować prawicę. Pomysł, by rząd fachowców wyposażyć w akcenty polityczne, był obiecujący, lecz Thugutt rychło skłócił się z resztą gabinetu i podał się do dymisji. Stanisław Grabski pozostał i stanowił skuteczny piorunochron przed atakiem prawicy.

Podobną rolę odgrywał w rządzie szwagier premiera, inż. Józef Kiedroń – do maja 1925 r. minister przemysłu i handlu. W sensie politycznym był od 1919 r. członkiem Związku Ludowo-Narodowego (w latach 1904–25 był członkiem Komitetu Politycznego ZLN). Po przekształceniu ZLN w Stronnictwo Narodowe również należał do jego władz najwyższych. Przede wszystkim był jednak przedsiębiorcą. Po wyjściu z rządu został dyrektorem naczelnym koncernu Huty Królewska i Laura SA, a następnie spółki Górnośląskie Zjednoczone Huty Królewska i Laura.

Słownik wyrazów obcych Władysława Kopalińskiego określa nepotyzm jako nadużycie zajmowanego stanowiska przez faworyzowanie, protegowanie krewnych albo ulubieńców. Nikt rozsądny nie zarzuciłby wszakże premierowi Grabskiemu nepotyzmu z powodu powierzenia funkcji ministerialnych bratu i szwagrowi. Byli to bowiem niekwestionowani fachowcy.

Czytaj także

Teksty historyczne

W nowej POLITYCE

Zobacz pełny spis treści »

Poleć stronę

Zamknij
Facebook Twitter Google+ Wykop Poleć Skomentuj

Ta strona do poprawnego działania wymaga włączenia mechanizmu "ciasteczek" w przeglądarce.

Powrót na stronę główną