Jest jak za naszych czasów
Piłsudski i Dmowski (i AI) dla „Polityki”. „Wiedziałem, że dla Polskie robię rzeczy straszne”
Pomysł zrodził się pod wpływem rozmowy niemieckiego tygodnika „Die Zeit” z XVIII-wiecznym filozofem gospodarki Adamem Smithem. Hamburczycy nafaszerowali AI pismami tego klasyka i otrzymali bystre uwagi, także o naszych czasach. Czemu więc nie porozmawiać z dwoma gigantami przedwojennej polskiej myśli politycznej? Rozmowa z przodkami to przecież podstawa kultury europejskiej. Homer wmyślał się we frazy bogów olimpijskich i dawno zmarłych wodzów. Szekspir ożywiał na scenie Juliusza Cezara i angielskich królów, Wyspiański – przywódców powstania.
Odpowiedzi na nasze pytania udzieliły dwa modele AI: Gemini i Claude. Miały do dyspozycji – poza całą swoją ogólną wiedzą – zbiory tekstów Józefa Piłsudskiego („Mocny człowiek. Wywiady prasowe z Marszałkiem Piłsudskim w maju 1926 r.”, „1926–1929. Przemówienia, wywiady, artykuły”, „O Polsce i wojnie. Myśli i aforyzmy Józefa Piłsudskiego”) oraz publikacje Romana Dmowskiego („Myśli nowoczesnego Polaka”, „Zagadnienie rządu”, „Kościół, naród i państwo”, „Kwestya Żydowska”). Podyktowane algorytmom instrukcje były neutralne – stan świadomości z lat 30. XX w. i encyklopedyczna wiedza o naszych czasach.
Tak powstała rozmowa – teksty Piłsudskiego i Dmowskiego wygenerowały modele AI. Jest to więc antropomorficzna konstrukcja cyfrowa pod wpływem naszych pytań pomyślana trochę jako primaaprilisowy żart. Jej wartość poznawcza może być jednak jak najbardziej porównywalna z niezliczonym w dziejach kultury literackim wmyślaniem się w „cienie zapomnianych przodków”.
ADAM KRZEMIŃSKI, MARCIN ROTKIEWICZ: Panowie, ponoć Polską wciąż rządzą wasze trumny, powiedzmy – pomniki.