Łączniczka
Katarzyna Jagiellonka. Łączniczka, ludzka pani. Szwedom zawiozła renesans i widelce, nam Wazów
Która to Katarzyna? Na portretach Lucasa Cranacha Młodszego trzy córki Zygmunta Starego i Bony Sforzy są tak samo ubrane, mają podobne spojrzenie, niemal identyczne fryzury. Można je zobaczyć w krakowskim Muzeum Książąt Czartoryskich. Podpowiedź. Anna jest trochę groźna i ma ręce ułożone w nienaturalny sposób. Zofii się trochę przytyło i nie wie, co zrobić z dłońmi. A Katarzyna? Zarumienione policzki, para rękawiczek jakby gotowych do dalekiej podróży, którą wkrótce odbędzie, i „prawie uśmiech”.
Nie wiedzielibyśmy, która jest która, gdyby XVI-wieczny malarz nie uwzględnił małych monogramów na wisiorach każdej z sióstr. Te „drobiazgi” zamówił dla nich ojciec u norymberskiego złotnika Mikołaja Nonartha. Każdy z monogramów wypełniony jest diamentami i otacza tańczącego putta, zapowiedź zgrozy baroku. Jest więc litera A jak Anna, obok S – to Zofia, i w końcu C naszej Katarzyny. Zofia zabrała swój wisior w ramach ślubnej wyprawy do Wolfenbütell pod Brunszwikiem. Wisior Anny zabrali Niemcy w 1939 r. i wciąż nie oddali.
Znany jest los tylko monogramu Katarzyny – można go zobaczyć w uppsalskiej katedrze, w której Katarzyna, polska królewna, została koronowana na królową Szwecji i w której została pochowana. 1 listopada minęło 500 lat od jej wawelskich urodzin. A to będzie opowieść o zerwaniu z anonimowością.
Nierozróżnialne
Musiała być ładna, ujmująca, intrygująca. W tamtych czasach konkury były dość ustandaryzowane – były skutkiem układów politycznych, a nie ich przyczyną. Młodzi nie mieli wielkiego wyboru, choć niektórzy próbowali się zabezpieczyć. Gdy młodemu Kazimierzowi Jagiellończykowi przewidziano Elżbietę Rakuszankę, której nie widział na oczy, poprosił o portret, po czym już nie protestował.