Przez kilkaset lat Mazowsze stanowiło odrębny organizm polityczny. Choć od połowy XIV wieku uznawało zwierzchność lenną Królestwa Polskiego, to zachowało własne sądownictwo, administrację, sejm oraz dumną linię Piastów mazowieckich, która wygasła bezpotomnie dopiero w 1526 roku. Ta zapomniana niezależność, pełna splendoru, intryg i wielkiej polityki, powraca na wyjątkowej wystawie w Płocku. Spośród blisko dwustu unikatowych eksponatów wybraliśmy osiem, które najlepiej opowiadają tę fascynującą historię.
- Herma św. Zygmunta (1370): Srebrny, pozłacany relikwiarz ufundowany przez Kazimierza Wielkiego. Wieńczy go XIII-wieczny diadem książęcy ozdobiony szafirami, rubinami i perłami. Przedstawia on sceny z arturiańskiego eposu „Erek i Enida” – to unikatowy motyw arturiańskich legend rycerzy okrągłego stołu na dworze Piastów.
- Kielich i patena Konrada Mazowieckiego (ok. 1239): Arcydzieło sztuki romańskiej, powstałe jako wotum pokutne księcia za zabójstwo płockiego scholastyka Jana Czapli. Na patenie uwieczniono klęczącego u stóp Chrystusa fundatora z żoną Agafią i synami.
- Złoty Kodeks Pułtuski (ok. 1075): Luksusowy ewangeliarz, jeden z czterech zachowanych na świecie tego typu zabytków. Spisany w całości płynnym złotem na pergaminie, olśniewa wspaniałymi miniaturami i motywami ornamentalnymi wiązanymi z malarstwem ratyzbońskim.
- Biblia Płocka (XII w.): Monumentalny rękopis sprowadzony z rejonu mozańskiego przez biskupa Aleksandra z Malonne. Zawiera m.in. najstarszy zachowany opis cudów na ziemiach polskich z 1148 roku.
- Miecz sprawiedliwości Zygmunta Starego (1507-1548): Gladius iustitiae ze złoconego srebra, będący symbolem władzy sądowniczej, na wystawie podkreśla ostateczne przejęcie zwierzchnictwa nad Mazowszem przez króla Polski w 1526 roku.
- Kodeks Świętosławów (XV w.): Iluminowany zbiór statutów królów polskich i książąt mazowieckich w tłumaczeniu na język polski, co jest bezcennym świadectwem rozwoju języka i kultury prawnej regionu.
- Tryptyk Świętej Zofii (ok. 1460): Srebrzony obraz na deskach lipowych ukazujący św. Zofię z córkami w części centralnej oraz św. Bartłomieja (na prawym skrzydle) i Męczeństwo 10 Tysięcy z Góry Ararat (na lewym skrzydle). To unikatowe retabulum łączy gotycki wdzięk z charakterystycznie łamanymi fałdami szat, typowymi dla drugiej połowy XV wieku.
- Portret Konrada III Rudego (XVI w.): Dynastyczny wizerunek władcy z różańcem w dłoniach. Anachroniczna data „1246” na obrazie odwołuje się do Konrada I, co miało manifestować dawną chwałę i historyczną ciągłość rodu Piastów mazowieckich.
Artykuł powstał w ramach projektu „Mazowsze dla Korony”, realizowanego przez Muzeum Mazowieckie w Płocku i sfinansowanego w całości ze środków Samorządu Województwa Mazowieckiego, co podkreśla kluczową rolę samorządu w pielęgnowaniu lokalnego dziedzictwa. Na to szeroko zakrojone przedsięwzięcie składają się: program edukacyjny w 240 szkołach („Mazowiecki Projekt Żywej Historii”), mobilna wystawa plenerowa odwiedzająca 33 miejscowości, badania naukowe we współpracy z Instytutem Historii PAN oraz kulminacyjna wystawa czasowa w Płocku.
Materiał przygotowany przez Muzeum Mazowieckie w Płocku.