Nauka

Nagroda Nobla z fizyki za modele klimatu i wkład w zrozumienie złożonych systemów fizycznych

Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki: Syukuro Manabe, Klaus Hasselmann i Giorgio Parisi Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki: Syukuro Manabe, Klaus Hasselmann i Giorgio Parisi mat. pr.
Laureatami Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki w 2021 r. zostali Syukuro Manabe, Klaus Hasselmann i Giorgio Parisi „za przełomowy wkład w nasze zrozumienie złożonych systemów fizycznych”.

Królewska Szwedzka Akademia Nauk w 2021 r. wyróżniła Nagrodą Nobla w dziedzinie fizyki trzech naukowców: Syukuro Manabego z Uniwersytetu Princeton w USA, Klausa Hasselmanna z hamburskiego Instytutu Meteorologii im. Maxa Plancka w Niemczech oraz Giorgia Parisiego z Uniwersytetu Sapienza w Rzymie. Połową nagrody w wysokości 10 mln koron, czyli ok. 980 tys. euro, podzielą się Manabe i Hasselmann, którzy zostali wyróżnieni za „fizyczne modelowanie klimatu Ziemi, kwantyfikację zmienności i wiarygodne przewidywanie globalnego ocieplenia”. Druga część nagrody przypadła Parisiemu „za odkrycie wzajemnego oddziaływania nieporządku i fluktuacji w układach fizycznych od skali atomowej do planetarnej”.

Laureaci Nagrody Nobla z fizyki za 2021 r. i ich modele

Syukuro „Suki” Manabe (rocznik 1931) jest meteorologiem i klimatologiem, pionierem w wykorzystaniu komputerów do symulacji globalnych zmian klimatycznych i naturalnych wahań klimatu. Posługując się modelami atmosfery o różnym stopniu złożoności, badał rolę gazów cieplarnianych, takich jak para wodna, dwutlenek węgla i ozon, w utrzymaniu i zmianie jej struktury termicznej. Wykazując w latach 60. XX w., w jaki sposób zwiększony poziom CO2 w atmosferze prowadzi do wzrostu temperatury na powierzchni Ziemi, podłożył podwaliny pod rozwój obecnych modeli klimatycznych i rozpoczął długoterminowe badania nad globalnym ociepleniem, które kontynuuje do dzisiaj.

Klaus Hasselmann (ur. 1931) to czołowy niemiecki oceanograf i twórca modeli klimatycznych, pracuje w Instytucie Meteorologii im. Maxa Plancka w Hamburgu. Szerzej znany jest przede wszystkim z opracowania modelu zmienności klimatu (model Hasselmanna), w którym system z długą pamięcią (ocean) integruje wymuszenia stochastyczne, przekształcając w ten sposób sygnał białego szumu w czerwony szum (określenia szumu otoczenia wewnątrz mórz i oceanów). Wyjaśnił w ten sposób wszechobecne sygnały czerwonego szumu obserwowane w klimacie. To m.in. dzięki osiągnięciom Hasselmanna udowodniono, że podwyższona temperatura w atmosferze jest rezultatem emisji dwutlenku węgla spowodowanej działalnością człowieka.

Giorgio Parisi, rocznik 1948, jest profesorem teorii kwantowych na Uniwersytecie Rzymskim La Sapienza, członkiem włoskiej i francuskiej akademii nauk. Bada cząstki elementarne, zajmuje się m.in. teorią przejść fazowych, mechaniką statystyczną i fizyką matematyczną. W czasie pandemii covid-19 przekonywał, że aby osiągnąć odporność stadną, należy wyszczepić co najmniej 80 proc. społeczeństwa, a nie – jak sądzono – 60, bo na to wskazuje dynamika szerzenia się wirusa. W marcu tego roku przestrzegał przed kolejnymi, bardziej zjadliwymi wariantami SARS-CoV-2. Odkrycia Parisiego to jeden z najistotniejszych wkładów do teorii układów złożonych.

Medale i noblowskie dyplomy laureaci odbiorą w grudniu w swoich krajach. Ze względu na pandemię koronawirusa sztokholmska gala – podobnie jak w zeszłym roku – nie odbędzie się.

Nagroda Nobla z fizyki w w poprzednich latach

Nagroda Nobla w dziedzinie fizyki przypadła w 2020 r. badaczom, którzy poświęcili się zgłębianiu tajemnic „czarnych dziur i najmroczniejszych sekretów Drogi Mlecznej”. Byli to Roger Penrose, Reinhard Genzel i Andrea Ghez. Również w 2019 r. Komitet Noblowski uhonorował astrofizyków: Jamesa Peeblesa oraz Michela Mayora i Didier Queloz. Badacze zostali wyróżnieni za wskazanie „nowych perspektyw naszego miejsca we Wszechświecie” – wkład w wiedzę na temat tzw. mikrofalowego promieniowania tła (zwanego też reliktowym).

Reklama

Codzienny newsletter „Polityki”. Tylko ważne tematy

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość potwierdzającą.
By dokończyć proces sprawdź swoją skrzynkę pocztową i kliknij zawarty w niej link.

Informacja o RODO

Polityka RODO

  • Informujemy, że administratorem danych osobowych jest Polityka Sp. z o.o. SKA z siedzibą w Warszawie 02-309, przy ul. Słupeckiej 6. Przetwarzamy Twoje dane w celu wysyłki newslettera (podstawa przetwarzania danych to konieczność przetwarzania danych w celu realizacji umowy).
  • Twoje dane będą przetwarzane do chwili ew. rezygnacji z otrzymywania newslettera, a po tym czasie mogą być przetwarzane przez okres przedawnienia ewentualnych roszczeń.
  • Podanie przez Ciebie danych jest dobrowolne, ale konieczne do tego, żeby zamówić nasz newsletter.
  • Masz prawo do żądania dostępu do swoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, a także prawo wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania, a także prawo do przenoszenia swoich danych oraz wniesienia skargi do organu nadzorczego.

Czytaj także

Kultura

Smartfonowa rewolucja według Wiśniewskiego

Czy świat wszechobecnych i wszechmocnych smartfonów jest tym, o czym marzyliśmy? A bezprzewodowa ewolucja stale przyspiesza.

Mariusz Herma
19.10.2021
Reklama

Ta strona do poprawnego działania wymaga włączenia mechanizmu "ciasteczek" w przeglądarce.

Powrót na stronę główną