Coraz częściej i coraz chętniej w działania naukowe angażują się ludzie niezwiązani zawodowo z daną dziedziną, ale jej ciekawi i chcący pomóc badaczom. Oba środowiska – naukowców i wolontariuszy – wspiera Centrum Nauki Kopernik, w którym można dołączyć do projektów nauki obywatelskiej.
To zadziwiające, jak wiele osób może pochwalić się udziałem w ważnych odkryciach, nie będąc naukowcami. Można wymienić poszukiwania nieznanych obiektów w sąsiedztwie Układu Słonecznego czy białek, które mogłyby utrudnić zakażanie komórek, a także tworzenie map raf koralowych. W międzynarodowe badania Backyard Worlds: Planet 9, NeMO-Net i Foldit ogromny wkład wnieśli ludzie spoza uczelni i instytutów.
Każdy chce być paleontologiem
W Centrum Nauki Kopernik od listopada 2025 r. wolontariusze biorą udział w oczyszczaniu szczątków olbrzymiego prehistorycznego płaza, odkrytego na Śląsku. Projekt „Dotknij prehistorii” realizowany jest wspólnie z prof. Tomaszem Sulejem z Instytutu Paleobiologii PAN oraz Uniwersytetem Warszawskim. Zainteresowanie preparacją mastodonzaura przerosło wszelkie oczekiwania – w pracach wzięło udział już ponad 1300 osób. Dzięki ich zaangażowaniu działania, które trwałyby wiele lat, zostaną zakończone jeszcze w tym roku.
Projekt „FunDive – Genetyczne grzybobranie”, prowadzony przez dr hab. Julię Pawłowską z Wydziału Biologii UW, doczekał się już pomyślnego finału. W ramach niego wolontariusze izolowali DNA grzybów, współtworząc ich europejską mapę genetyczną.
Na zainteresowanych czekają dwa nowe wyzwania, tym razem skierowane do szkół.
Nauka obywatelska w szkole
Już jesienią w Koperniku ruszą projekty nauki obywatelskiej, w których udział weźmie młodzież. W ramach projektu ministerialnego „Nauka ma głos” w badaniu dwujęzyczności zamierzonej, prowadzonym przez dr Magdalenę Łuniewską-Etenkowską z Wydziału Psychologii UW, uczniowie przyjrzą się doświadczeniom osób, z którymi polskojęzyczni rodzice rozmawiali w dzieciństwie także w języku obcym. Przeprowadzą ankiety i przeanalizują zebrane odpowiedzi. Z kolei badanie jakości gleby, prowadzone przez prof. dr hab. inż. Grażynę Budryn z Wydziału Biotechnologii i Nauk o Żywności Politechniki Łódzkiej, obejmuje działania terenowe. Uczniowie i uczennice pobiorą próbki gleby w wybranych miejscach, zmierzą jej pH i przyjrzą się jej właściwościom. Zebrane dane pozwolą się dowiedzieć, w jakim stanie jest gleba w danym rejonie.
Zapisy do projektów trwają do 14 września i można się do nich zapisać za pośrednictwem formularza dostępnego na stronie internetowej Nauka ma głos. Nauka obywatelska | Centrum Nauki Kopernik
Tu każdy jest wygrany
Udział w projekcie nauki obywatelskiej może mieć wpływ na to, jak postrzegamy naukę i ludzi, którzy ją tworzą. W 2025 r. w „Nature Human Behaviour” opublikowano wyniki badania 71 922 osób z 68 krajów. Za kompetentnych naukowców uznało 78% respondentów, za uczciwych – 57%, a za troszczących się o dobro ludzi – 56%.
Aż 83% uważało, że naukowcy powinni rozmawiać ze społeczeństwem o nauce. Warto wyjść naprzeciw tym oczekiwaniom. Kopernik w ramach projektu „Nauka ma głos” organizuje spotkania, podczas których można poznać najnowsze badania i ich autorów oraz porozmawiać z naukowcami w nieformalnej atmosferze. Taka współpraca służy także obu stronom. Umożliwia prowadzenie działań w krótszym czasie i na większą skalę. Wolontariusze poznają natomiast naukę od środka, angażując się często w działania niewymagające doświadczenia czy specjalistycznej wiedzy, uczą się pracować z danymi, interpretować je i ostrożnie formułować wnioski. To kompetencje budujące rezyliencję społeczną – zdolność do radzenia sobie z niepewnością, zmianami i kryzysami. Odporne społeczeństwo nie zna odpowiedzi na każde pytanie, ale potrafi jej odpowiedzialnie szukać.
Nauka ma głos jest realizowana i finansowana w ramach wspólnego Programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Centrum Nauki Kopernik pod nazwą Nauka dla Ciebie. Program Nauka dla Ciebie finansowany jest w ramach dotacji Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego na podstawie umowy z dnia 23 października 2023 r. Nr MEiN/2023/DPI/3079.
Materiał przygotowany przez Centrum Nauki Kopernik.