W kalendarzu mieszczą się spotkania służbowe, wizyty dzieci u lekarza i sprawy rodziców. Termin badania piersi często pozostaje bez daty. „Po urlopie”, „jak będzie spokojniej”. Tyle że wiedza, iż warto się badać, nie wystarcza, by wybrać numer do rejestracji.
Ogólnopolska kampania Fundacji Onkologicznej Rakiety „To miejsce jest zarezerwowane dla Twojego zdrowia” próbuje dotrzeć właśnie do tej przestrzeni między wiedzą a działaniem. W październiku różowe zawieszki symbolicznie rezerwują krzesła i fotele w ponad 230 miejscach w Polsce. Kampania została objęta patronatem honorowym Ministra Zdrowia.
Diagnoza to nie odległa statystyka
Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów w 2023 roku w Polsce odnotowano 21 716 nowych zachorowań na raka piersi u kobiet. To średnio niemal 60 rozpoznań dziennie. Rak piersi odpowiadał za około 23 proc. zachorowań na nowotwory złośliwe wśród kobiet i był najczęściej rozpoznawanym nowotworem w tej grupie. Pozostawał też drugą, po raku płuca, nowotworową przyczyną zgonów kobiet. Te liczby pokazują skalę problemu i przypominają o znaczeniu badań. Nie są jednak powodem, by każdą zmianę w piersi utożsamiać z rakiem. Wiele zmian ma charakter łagodny, a odpowiednio dobrana diagnostyka pozwala ustalić ich przyczynę. Jeśli jednak okaże się, że zmiana jest złośliwa, istotne jest, na jakim etapie została wykryta.
Jak podkreśla lek. Konrad Zasadziński z Zakładu Radioterapii Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie: „Wczesne rozpoznanie ma znaczenie nie tylko dla rokowania. Zazwyczaj pozwala również zastosować mniej obciążające dla pacjentki leczenie - mniejszy zakres operacji oraz krótsze i lepiej tolerowane leczenie”. Lekarz zastrzega jednak, że wielkość guza nie jest jedynym czynnikiem decydującym o leczeniu: znaczenie ma również jego biologia.
Dlaczego „wiem” nie znaczy „robię”
Odkładanie badań łatwo uznać za brak odpowiedzialności. Takie wyjaśnienie pomija jednak zarówno emocje, jak i warunki, w których podejmujemy decyzje. Obawa przed wynikiem, wstyd, przeciążenie obowiązkami czy trudniejszy dostęp do placówki medycznej mogą skutecznie zatrzymać nawet osobę dobrze poinformowaną.
Kobiecie opiekującej się dzieckiem albo zależnym rodzicem nie zawsze pomoże samo przypomnienie. Potrzebuje także czasu, transportu lub kogoś, kto przejmie jej obowiązki. Dlatego rozmowa o profilaktyce wymaga czegoś więcej niż apelu „zadbaj o siebie”. Warto zapytać, co konkretnie utrudnia umówienie się na badanie i jak można to zmienić. Bliska osoba może pomóc znaleźć placówkę, towarzyszyć podczas wizyty albo zająć się dziećmi. Pracodawca może ułatwić wyjście w ciągu dnia na badanie. Lokalna instytucja - wskazać, gdzie szukać wiarygodnych informacji. Takie wsparcie pomaga przełożyć chęć zadbania o siebie na konkretne działanie.
Istotny jest również język. Straszenie chorobą może dokładać lęku osobom, które już się boją. Moralizowanie może wywoływać wstyd u tych, które dawno nie były na badaniu. Spokojna informacja pozostawia miejsce na pytania i wątpliwości. Łatwiej wtedy powiedzieć: „Nie wiem, jakie badanie jest dla mnie”, „Boję się wyniku” albo „Nie potrafię znaleźć terminu”.
Od różowej wstążki do konkretnego kroku
Kampania Fundacji Rakiety przenosi temat zdrowia do przestrzeni kojarzących się z odpoczynkiem i chwilą dla siebie. Można natknąć się na niego przy kawie, przed seansem czy podczas wypożyczania książki.
Różowa zawieszka zwraca uwagę, a umieszczony na niej kod QR prowadzi na stronę rozowypazdziernik.pl - do informacji o profilaktyce raka piersi i materiałów edukacyjnych.
Materiały pomagają zrobić pierwszy krok: pokazują, jak wykonać samobadanie piersi, i przypominają o badaniach profilaktycznych oraz konsultowaniu niepokojących zmian. Dzięki temu ogólne „trzeba bardziej o siebie dbać” może zamienić się w konkretny plan - samobadanie dziś, telefon do rejestracji jutro.
Zawieszka nie rozwiąże problemów dostępu do opieki medycznej. Może jednak otworzyć rozmowę z osobami, które nie szukają informacji o zdrowiu, i włączyć lokalną społeczność w przypominanie o badaniach.
Samobadanie, mammografia, diagnostyka
Samobadanie piersi jest ważne - pozwala poznać ich wygląd i strukturę, dzięki czemu łatwiej zauważyć nowe zmiany. Nie zastępuje jednak mammografii, która jako badanie przesiewowe jest przeznaczona dla kobiet bez objawów i służy wykrywaniu zmian, zanim staną się wyczuwalne.
W Polsce kobiety w wieku 45-74 lat mogą korzystać z bezpłatnej mammografii w ramach programu raz na dwa lata. Skierowanie nie jest potrzebne. Niestety zgłaszalność na badanie jest wciąż bardzo niska - według informacji opublikowanych w 2025 roku skorzystało z niego nieco ponad 30% uprawnionych kobiet.
U młodszych kobiet ważną rolę w ocenie piersi odgrywa USG, szczególnie przy przewadze tkanki gruczołowej. Jako Fundacja zachęcamy do regularnych badań, także poza programem przesiewowym. Ich rodzaj i częstotliwość warto ustalić z lekarzem, uwzględniając wiek, budowę piersi i indywidualne ryzyko zachorowania.
Zauważenie objawu oznacza potrzebę diagnostyki, a nie czekania na kolejne badanie przesiewowe. Nowy guzek lub zgrubienie, zmiana wyglądu piersi, wciągnięcie brodawki, niepokojąca wydzielina czy zmiany skóry wymagają konsultacji. Brak bólu nie jest dowodem, że wszystko jest w porządku.
Nie warto też opierać poczucia bezpieczeństwa wyłącznie na historii rodziny. Jak wskazuje Światowa Organizacja Zdrowia, większość kobiet z rozpoznaniem raka piersi nie ma znanego rodzinnego występowania tej choroby. Zdanie „u nas nikt nie chorował” nie jest więc argumentem za rezygnacją z badań.
Profilaktyka bez obietnicy pełnej kontroli
Badania pomagają wcześnie wykrywać chorobę. Osobnym obszarem jest ograniczanie ryzyka zachorowania: aktywność fizyczna, unikanie alkoholu i dbanie o prawidłową masę ciała. Znaczenie ma również dieta oparta na warzywach, owocach, pełnych ziarnach i strączkach, z ograniczeniem produktów wysoko przetworzonych.
Żaden pojedynczy produkt, dieta ani suplement nie gwarantuje jednak, że rak piersi się nie rozwinie.
To rozróżnienie chroni przed fałszywymi obietnicami, ale również przed obwinianiem osób chorych. Możemy wpływać na część czynników ryzyka; nie kontrolujemy wszystkich. Diagnoza nie jest oceną tego, czy ktoś dostatecznie dobrze o siebie dbał.
Różowy Październik może być początkiem zmiany nawyków i włączenia profilaktyki do codzienności. Ważne, by po miesiącu różowych wstążek pozostało coś konkretnego: umówiona wizyta, wyjaśniony objaw, wiedza, do kogo zwrócić się po pomoc. Zdrowie potrzebuje miejsca w kalendarzu przez cały rok - nie tylko w październiku.
Usłyszałaś diagnozę? Możesz skorzystać ze wsparcia
Fundacja Onkologiczna Rakiety od ponad 14 lat zapewnia bezpłatną i kompleksową pomoc osobom chorującym na nowotwory oraz ich bliskim. Towarzyszy im od diagnozy, przez leczenie, po powrót do codzienności. Wsparcie jest dopasowywane do potrzeb konkretnej osoby - bo choroba dotyka nie tylko zdrowia, lecz także relacji, pracy i sytuacji finansowej.
Fundacja oferuje konsultacje m.in. z psychoonkologiem, psychiatrą i dietetykiem, a także pomoc prawną. Pomaga pozyskiwać środki na leczenie i rehabilitację, nie pobierając przy tym opłat ani prowizji od zbiórek: całość przekazanych Podopiecznym darowizn służy ich potrzebom.
Po pomoc można zgłosić się przez stronę fundacjarakiety.pl, w zakładce „Szukam pomocy”. Nie trzeba samodzielnie znać odpowiedzi na wszystkie pytania, które pojawiają się po diagnozie. Zespół Fundacji pomaga rozpoznać potrzeby i znaleźć dostępne formy wsparcia. Materiały kampanii i informacje o profilaktyce są dostępne na rozowypazdziernik.pl.
Materiał przygotowany przez Fundację Onkologiczną Rakiety.