Jak uzasadniono, María Corina Machado została laureatką pokojowego Nobla za niestrudzoną pracę na rzecz praw demokratycznych narodu wenezuelskiego i walkę o sprawiedliwe i pokojowe przejście od dyktatury do demokracji. Podkreślono, że nagrodę zdobywa kobieta, która „podtrzymuje płomień demokracji w obliczu narastającej ciemności”, a także „uosabia nadzieję na inną przyszłość, w której podstawowe prawa obywateli są chronione, a ich głosy są słyszane”.
Machado w 1992 r. stworzyła fundację Atenea, a niecałą dekadę później organizację zajmującą się kontrolą wyborów w Wenezueli. W 2011 weszła do Zgromadzenia Narodowego z najlepszym wynikiem w kraju. Trzy lata później publicznie potępiła łamanie praw człowieka w Wenezueli na forum Stałej Rady ONZ, po czym została wyrzucona z parlamentu.
Dwa lata temu kandydowała w prezydenckich prawyborach w ramach Platformy Jedności Demokratycznej, ale wenezuelski komisarz wyborczy odebrał jej prawa wyborcze na 15 lat. Protestowały m.in. ONZ, UE i Organizacja Państw Amerykańskich. W styczniu 2024 Sąd Najwyższy potwierdził odebranie jej praw wyborczych (poparła ostatecznie Edmundo Gonzalesa Urrutię). W tym samym roku przyznano jej Nagrodę Sacharowa.
Jak podkreślił szef Norweskiego Komitetu Noblowskiego Joergen Watne Frydenes, Machado spełnia absolutnie wszystkie kryteria, które powinna spełniać laureatka.
Dzień wcześniej w wywiadzie dla gazety „VG” Frydenes informował, że o tym, kto zostanie tegorocznym laureatem Nobla, wiedziało „tylko sześć osób”. Decyzja zapadła kilka dni wcześniej. Zdradził też, że ostatnie głosowanie odbyło się w w poniedziałek i od tamtego czasu prace trwają już tylko nad uzasadnieniem wyboru.
Pokojowa Nagroda Nobla ogłaszana jest tradycyjnie w Oslo – inaczej niż pozostałe kategorie, ogłaszane w Sztokholmie. Ceremonia wręczenia odbywa się zawsze 10 grudnia, w dniu rocznicy śmierci fundatora nagrody Alfreda Nobla (1833–96).
Proces wyboru jest tajny, ale co roku krążą mniej lub bardziej prawdopodobne typy i giełdy nazwisk. Swoje przewidywania przedstawił ostatnio Norweski Instytut Badań nad Pokojem, który stawiał w tym roku na kilka organizacji, m.in. amerykański Komitet Ochrony Dziennikarzy, Sudan Emerging Relief Response, a także warszawskie Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka OBWE.
Trump chciał pokojowego Nobla
Na nagrodzie bardzo zależało prezydentowi USA Donaldowi Trumpowi, bo „zakończył wiele wojen”. Miał nawet o tym rozmawiać z Jensem Stoltenbergiem, Norwegiem i byłym szefem NATO. Presję wywierała m.in. rzeczniczka Białego Domu Karoline Leavitt, która w sierpniu ogłosiła, że jej szef powinien otrzymać nagrodę.
Jednak eksperci mówili, że raczej nie ma szans. Z kolei prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski oświadczył, że Kijów nominuje Trumpa do Pokojowej Nagrody Nobla, jeżeli ten pomoże osiągnąć zawieszenie broni w wywołanej przez Rosję wojnie.
„Jesteśmy odporni na wpływy. Nawet jeśli amerykański prezydent zadzwoniłby do mnie osobiście, to do momentu ogłoszenia tegorocznego laureata nie odbiorę od niego telefonu” – stwierdził Joergen Watne Frydenes. „Nie ma znaczenia, czy osoba do nagrody zostanie zgłoszona setki razy. Czasem wystarczy jeden list z jednym podpisem, by kandydatura zrobiła na komitecie wrażenie” – dodał.
Pokojowy Nobel dla Polski
Nagroda Pokojowa przyznawana jest od 1901 r. Do tej pory dostali ją m.in. Martin Luther King, Malala Yousafzai, Nelson Mandela czy Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża. Polak też jest w tym gronie – w 1983 r. Lech Wałęsa, lider „Solidarności”, odebrał Nobla za zasługi na rzecz przemian w naszym kraju.
Ale niewielu pamięta, że w 1995 r. laureatem pokojowego Nobla został także fizyk Józef Rotblat (1908–2005), wraz z Konferencją Pugwash, którą współtworzył, za wieloletnie wysiłki na rzecz rozbrojenia jądrowego. Rotblat był doktorem fizyki Uniwersytetu Warszawskiego. Przyjął angielskie obywatelstwo, a po otrzymaniu Nobla nadano mu tytuł szlachecki. Przedstawiał się jako Polak z brytyjskim paszportem.
Warto dodać, że nagrody pokojowe otrzymali jeszcze dwaj związani z Polską politycy izraelscy: Menachem Begin i Szimon Peres. Obaj urodzili się na terenach dawnej Rzeczpospolitej.
Poza tym było jeszcze wielu Polaków (lub osób urodzonych w Polsce) nominowanych do Pokojowej Nagrody Nobla. „Wydaje się, że największą szansę na nagrodę pokojową miał Ludwik Zamenhof, ale niestety jego przedwczesna śmierć mogła uniemożliwić ewentualne plany Komitetu Nobla. Moim zdaniem najbardziej nagroda należała się (obok Zamenhofa) Józefowi Retingerowi, osobie, której bez wątpienia w sporej mierze zawdzięczamy to, że od 74 lat w Europie mamy pokój” – pisał Andrzej Hennel w artykule „Z archiwum N”.
Większą liczbę laureatek i laureatów mamy w Literackiej Nagrodzie Nobla. Zdobyli ją: Henryk Sienkiewicz (1905), Władysław Reymont (1924), Czesław Miłosz (1980), Wisława Szymborska (1996) oraz Olga Tokarczuk (2018).