Archiwum Polityki

Drodzy towarzysze

Niewiele ponad 10 lat temu opuściły Polskę ostatnie oddziały wojsk radzieckich, stacjonujące tu nieprzerwanie przez 48 lat, od zakończenia II wojny światowej. Ich obecność miała ciężar nie tylko ustrojowy i polityczny, ale dojmująco ekonomiczny.
JR/Polityka

Pierwsze instrukcje dotyczące zachowania się Armii Czerwonej w Polsce pojawiły się w styczniu 1944 r., kiedy ta, wypierając Niemców, przekroczyła dawną granicę polsko-sowiecką sprzed 17 września 1939 r. Dotyczyły one rozbrajania i internowania oddziałów AK na Kresach Wschodnich, które Moskwa uważała już za własne terytorium.

W lipcu 1944 r. Armia Czerwona przekroczyła Bug, który miał stać się nową wschodnią granicą Polski. W Moskwie powołano Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego, a wydany przezeń „Manifest do Narodu Polskiego” m.in. głosił: „Przyjaźń i bojowa współpraca, zapoczątkowana przez braterstwo broni WP z Armią Czerwoną, winny przekształcić się w trwały sojusz i sąsiedzkie współdziałanie po wojnie”. Podpisano tajną umowę o granicy wschodniej. Na mapie, z którą Stalin zasiadł do rozmów, biegła ona tak, że Związkowi Radzieckiemu przypaść miała cała Puszcza Białowieska, znaczna połać Suwalszczyzny i cały Zalew Wiślany. Utratę Kresów Wschodnich miał Polsce zrekompensować terytorialny przyrost na zachodzie. Tam granica biec miała wzdłuż Odry i Nysy Kłodzkiej, pozostawiając po niemieckiej stronie: Świnoujście, Szczecin i Wrocław. Polskie władze – zarówno te w Lublinie, jak i w Londynie – zdawały sobie sprawę, że na tak okrojonym terytorium nie da się rozmieścić milionów zabużan i domagały się większych obszarów na zachodzie.

Potrzeby prowadzenia wojny wymagały też uregulowania stosunków miedzy dowództwem Armii Czerwonej i powoływaną przez PKWN polską administracją. W oświadczeniu z 26 lipca 1944 r. Ludowy Komisariat Spraw Zagranicznych ZSRR informował, że działania wojenne Armii Czerwonej na terytorium Polski traktuje jako działania na terenie państwa suwerennego, zaprzyjaźnionego i sprzymierzonego i w związku z tym nie zamierza ustanawiać na terytorium Polski organów swojej administracji, „uważając, iż jest to sprawa narodu polskiego”.

Pomocnik Historyczny Nr 1/2007 (90003) z dnia 27.01.2007; Pomocnik Historyczny; s. 15
Reklama