Przemoc na uniwersytetach. Jak do tego doszło, że młodzi zafascynowali się nacjonalizmem

Kto pobił prof. Marcelego Handelsmana w marcu 1934 r. na dziedzińcu UW – wiemy. Byli to studenci z Ruchu Młodych Stronnictwa Narodowego. Trudniej odpowiedzieć na pytanie, co mieli w głowach.

Jak do tego doszło, że przemoc stała się nieodłącznym elementem edukacji wyższej w latach 30.? Na te pytania odpowiada Izabela Mrzygłód, laureatka Nagrody Historycznej „Polityki” im. Mariana Turskiego w kategorii debiuty za książkę „Uniwersytety w cieniu kryzysu. Nacjonalistyczna radykalizacja studentów Warszawy i Wiednia w okresie międzywojennym”.

Na jej temat prof. Jerzy Kochanowski, członek jury, napisał: „Praca Izabeli Mrzygłód jest dojrzałym, pionierskim dziełem naukowym przypominającym, że przywołane w 2020 r. przez Mariana Turskiego prowadzące do Auschwitz »małe kroczki« były stawiane nie tylko na berlińskiej Unter den Linden, ale też na wiedeńskim Ringu czy warszawskim Krakowskim Przedmieściu”.

Autorka śledzi zjawisko politycznej radykalizacji na dwóch uniwersytetach: Warszawskim i Wiedeńskim. Wskazuje na początek tego procesu. W Polsce wojnę polsko-bolszewicką, przekonanie młodego pokolenia o obowiązkach wobec niepodległości państwa, co łączyło się nie tylko z antykomunizmem, lecz także z antyliberalizmem. Proces radykalizacji przyniósł zamach majowy, a z nim zwątpienie w instytucje demokratycznego państwa.

Ówcześni narodowcy byli – podobnie jak dzisiejsi prawicowcy – antysystemowi. Rewolucja narodowa miała dokonać się na fali antysemityzmu. O tym, jak miłość do ojczyzny może rodzić przemoc wobec współobywateli, Izabela Mrzygłód opowiada w rozmowie z Marcinem Zarembą.

Partnerem Głównym Nagród Historycznych „Polityki” im. Mariana Turskiego jest ENEA.