Niemcy z Wałbrzycha. Przed wojną byli tu u siebie. Stali się obcy we własnym mieście

O próbach zachowania tożsamości i skomplikowanej historii powojennego Wałbrzycha opowiada Marta Hożewska, autorka książki „Niedotlenienie. Opowieść o naszych niemieckich babkach”.

Przed wojną byli u siebie, po wojnie – choć nie ruszyli się z miejsca – stali się obcymi we własnym mieście. Niemcy, którzy po 1945 r. pozostali w Wałbrzychu, znaleźli się w szczególnej sytuacji. Polskie władze potrzebowały ich jako fachowców w kopalniach i fabrykach, ale jednocześnie traktowały jak obywateli drugiej kategorii i starały się zatrzeć niemiecką przeszłość regionu.

Powojenny Wałbrzych był niezwykłym tyglem narodowości, języków i doświadczeń. Do niezniszczonego podczas wojny, silnie uprzemysłowionego miasta przybywali Polacy z Kresów, reemigranci z Francji i Belgii, a także ludzie z innych części kraju. Na ulicach słychać było polski, niemiecki, francuski, jidysz, rosyjski czy grecki. Przybysze próbowali zadomowić się w miejscu, które miało stać się ich ojczyzną, choć często czuli się w nim obco. Tymczasem Niemcy, mieszkający tu od pokoleń, zaczęli się czuć coraz mniej u siebie.

Dlaczego jedni zdecydowali się pozostać, a inni nie mieli wyboru? Jak zmieniała się polityka władz, które początkowo usuwały wszelkie przejawy niemieckości, by później dopuścić niemieckie szkoły, prasę i działalność kulturalną? I dlaczego mimo tych ustępstw tysiące ludzi w połowie lat 50. chciało wyjechać?

Szczególnie ciekawy jest los dzieci dorastających między dwoma światami. W domu mówiły po niemiecku lub miejscową gwarą dolnośląską, w szkole i na ulicy po polsku. Niektóre starały się za wszelką cenę pozbyć niemieckiego akcentu, który zdradzał ich pochodzenie. W ten sposób język, będący ostatnim łącznikiem z rodzinną przeszłością, stawał się zarazem piętnem.

O tych doświadczeniach, próbach zachowania tożsamości i skomplikowanej historii powojennego Wałbrzycha pisze Marta Hożewska w książce „Niedotlenienie. Opowieść o naszych niemieckich babkach”. Przez losy trzech swoich bohaterek – Liny, Ruth i Anny – pokazuje, jak wielka historia wdarła się w życie wałbrzyskich Niemców. To także rozmowa o pamięci i o tym, dlaczego przez dziesięciolecia polscy i niemieccy mieszkańcy tego samego miasta żyli obok siebie, niemal nic o sobie nie wiedząc.

Partnerem odcinka jest Znak Litera Nova.

„Niedotlenienie. Opowieść o naszych niemieckich babkach” Marty Hożewskiej to poruszający reportaż o trzech pokoleniach kobiet, powojennym Wałbrzychu i przemilczanej historii niemieckich mieszkańców Dolnego Śląska. O tożsamości, utracie domu i wstydzie przekazywanym z pokolenia na pokolenie.