Czy Homer przewidział naszą przyszłość? Badamy niezwykłą zagadkę autora i jego dzieł

Czy człowiek, który żył prawdopodobnie niemal 3 tys. lat temu, nadal może mówić coś ważnego o wojnie, polityce, kryzysach i ludzkiej naturze? A może Homer jest nam dziś potrzebny bardziej niż kiedykolwiek wcześniej?

Wszyscy słyszeliśmy o Achillesie, Hektorze, Odyseuszu i wojnie trojańskiej. Nawet ci, którzy nigdy nie przeczytali ani jednego wersu „Iliady” czy „Odysei”, żyją w świecie ukształtowanym przez Homera. Jego bohaterowie weszli do języka, sztuki, literatury i kina. Dziś wracają także na wielki ekran za sprawą nowej ekranizacji „Odysei” w reżyserii Christophera Nolana. Ale czy Homer jest jedynie pomnikiem kultury, którego należy znać z obowiązku?

W najnowszym odcinku podkastu „Polityka o historii” rozmawiam z prof. Markiem Węcowskim, historykiem starożytności z Uniwersytetu Warszawskiego i autorem książki „Homer na nasze czasy”. Zastanawiamy się, kim właściwie był Homer, a może Homerowie, bo już starożytni Grecy spierali się przecież, czy autor „Iliady” i „Odysei” był jedną osobą, czy raczej symbolem całej tradycji poetów. Dziś, po stuleciach badań, wciąż nie znamy odpowiedzi.

Ale zagadka autora okazuje się mniej ważna od zagadki jego dzieł. Jak to możliwe, że poematy powstałe w świecie wojowników, królów i niewolników stały się jednym z fundamentów zachodniej cywilizacji? Dlaczego przez ponad 2,5 tys. lat kolejne pokolenia wracają do tych samych historii? I dlaczego szczególnie chętnie czynią to w czasach niepokoju?

Rozmawiamy o wojnie, która w „Iliadzie” nie przypomina triumfalnej opowieści o bohaterach. Przeciwnie, jest pełna cierpienia, strat i ludzkich dramatów. Czy Homer napisał największy poemat wojenny świata, czy może jeden z pierwszych manifestów antywojennych, czy prawdziwym zwycięzcą „Iliady” jest Achilles, czy raczej Hektor, który przegrywa wszystko poza własną godnością?

Będzie też o „Odysei”, którą coraz częściej czyta się jako historię człowieka wracającego z wojny – opowieść o traumie, utracie dawnego świata i próbie odnalezienia domu. Czy właśnie dlatego współczesny człowiek łatwiej odnajduje się w Odyseuszu niż w Achillesie? I w ogóle co świat Homera mówi o relacji jednostki i wspólnoty, o honorze, sławie, odpowiedzialności i cenie przemocy?

A przede wszystkim zastanawiamy się, dlaczego w epoce wojen, kryzysów, rozpadających się porządków i niepewnej przyszłości coraz częściej wracamy do poety sprzed niemal trzech tysiącleci. Być może dlatego, że Homer nie opowiada tylko o starożytnych Grekach. Opowiada o nas. O naszych lękach, ambicjach, błędach i marzeniach. O tym, co zmienia się w historii, i o tym, co pozostaje niezmienne.

Więcej o Homerze i greckich mitach przeczytacie w naszym Pomocniku Historycznym „Bogowie i herosi”.