Nagrody Naukowe POLITYKI
Przyznaliśmy Nagrody Naukowe! Oni wierzą, że nadal można pozytywnie wpływać na świat
Tylko głupiec ma odpowiedź na wszystko – stwierdził francuski pisarz Anatole France. Nauka pozwala stawiać trudne pytania i poszukiwać na nie odpowiedzi. Które – dodajmy – nie zawsze od razu są jednoznaczne, a bywa, że się w ogóle nie znajdują.
Dziś ta cecha nauki staje się podglebiem dezinformacji, coraz doskonalej przystrajanej w kostium pracy badawczej. I rzadko chodzi o głupotę, jak mówił podczas gali prof. Jacek Wernik, wiceprzewodniczący Kopipolu – celem jest dezorientacja społeczeństwa, zaszczepienie w nim nieufności do autorytetów. A ich odrzucenie zwiększa niepewność, której choćby z przyczyn geopolitycznych czy rozwoju nowych technologii i tak mamy w nadmiarze. „Promocja nauki i naukowców jest jednym z najważniejszych instrumentów walki z dezinformacją” – podkreślił wiceminister nauki i szkolnictwa wyższego prof. Andrzej Szeptycki.
Kiedy w 2001 r. rozpoczynaliśmy realizację programu stypendialnego – wówczas pod hasłem „Zostańcie z nami!” – młodzi naukowcy jeszcze przed takimi wyzwaniami nie stali. Palącą kwestią były dla nich pieniądze – proponowane im wynagrodzenia nie wystarczały na badania, a nawet na skromne życie. Wielu wtedy wyjechało z kraju lub wybrało inną zawodową drogę. Dużo się przez te ponad ćwierć wieku zmieniło, ale „dużo” nie znaczy „wszystko”. „Przychodzimy do nauki z pewnymi ideałami – mówiła finalistka 26. NNP dr Anna Górska. – Wierzymy w to, że możemy coś zmienić, zrobić coś więcej dla świata. A później zderzamy się z rzeczywistością, która jest dużo bardziej skomplikowana. Często jest tak, że nauka jest bardzo hierarchiczna, a nawet użyłabym słowa »feudalna«”. Są też inne problemy.
„Liczba odrzuconych wniosków o granty była dla mnie – i jest chyba dla wszystkich młodych naukowców – dojmującym i trudnym doświadczeniem – przyznała dr Katarzyna Roguz, laureatka w kategorii nauki o życiu (na zdjęciu powyżej pozuje z dwuletnią córeczką). – Ta nagroda przychodzi w naprawdę ważnym dla mnie momencie”.
Wszyscy tegoroczni finaliści – i ich koleżanki, i koledzy ze świata akademickiego – nadal mają wiarę w to, że mogą pozytywnie wpływać na rzeczywistość i ułatwiać nam wszystkim jej zrozumienie. My zaś wierzymy w nich. W to, że presje, którym podlegają, i rozczarowania, które ich spotykają, nie zabiją ich fascynacji i pasji, że rozgoszczą się w nauce na dobre.
Rekrutację do 27. NNP zamierzamy rozpocząć w kwietniu.
NAUKI HUMANISTYCZNE
dr Michał Godziszewski, Uniwersytet Łódzki
Adiunkt na Wydziałach Filozoficzno-Historycznym oraz Matematyki i Informatyki. Jego badania koncentrują się wokół pytania: „Czym są racjonalne poznanie i działanie?”. Odpowiedzi szuka w logice, podstawach matematyki, filozofii matematycznej i informatyce. Dziedziny te pozwalają mu sprawdzać, jak ludzie (lub potencjalnie inne racjonalne podmioty) formują przekonania, uzasadniają twierdzenia, podejmują decyzje, działają strategicznie i budują wiedzę. Odbył staże badawcze m.in. na University of New York i University of Oxford. Kieruje projektem dotyczącym logiki i filozofii matematyki, finansowanym przez NCN.
NAUKI SPOŁECZNE
dr Krzysztof Mączka, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza
Pracuje w Zakładzie Badań Problemów Społecznych i Pracy Socjalnej na Wydziale Socjologii. Bada relacje między społeczeństwem a przyrodą: jak ludzie rozumieją zagrożenia środowiskowe i radzą sobie z lękiem przed przyszłością. Interesuje go, jak obawy związane ze zmianami klimatu, niedoborami wody czy degradacją środowiska stają się wspólnym doświadczeniem społeczności. W projekcie ANSWER, finansowanym przez NCN, porównuje lęki i sposoby ich oswajania w Polsce, Ukrainie i na Węgrzech. Prowadzi lekcje o samorządzie terytorialnym i projektach społecznych w szkołach Wielkopolski, przygotował poradniki o budżetach obywatelskich i konsultacjach społecznych.
NAUKI O ŻYCIU
dr inż. Katarzyna Roguz, Uniwersytet Warszawski
Adiunktka w Ogrodzie Botanicznym na Wydziale Biologii. Bada, jak relacje kwiatów z zapylaczami zmieniają się pod wpływem urbanizacji, zmian klimatu i zanieczyszczeń. Jej badania mogą wspierać ochronę zapylaczy i projektowanie zieleni miejskiej. Od tych relacji zależy bowiem przetrwanie dzikich roślin, a także produkcja owoców, warzyw i nasion. Odbyła roczny staż podoktorski na Tel Aviv University. Opracowuje materiały edukacyjne dla dzieci i nauczycieli. Otrzymała wsparcie Centrum Współpracy i Dialogu UW „Nauka jest dla ludzi” na upowszechnianie wiedzy ekologicznej.
NAUKI ŚCISŁE
dr inż. Marcelina Jureczko, Politechnika Śląska
Adiunktka w Centrum Biotechnologii. Bada, jak leki przeciwnowotworowe trafiające do wód wpływają na organizmy i czy można je usuwać za pomocą grzybów. Łączy inżynierię środowiska, biotechnologię i chemię. Wykazała, że grzyby takie jak boczniak ostrygowaty potrafią usuwać medykamenty zarówno przez ich pochłanianie, jak i rozkład. W doświadczeniach osiągnęła skuteczność do 99 proc. Jej badania mogą pomóc rozwijać metody oczyszczania ścieków. Otrzymała Nagrodę Prezesa Rady Ministrów za rozprawę doktorską, stypendium ministra nauki dla wybitnych młodych naukowców.
NAUKI TECHNICZNE
dr inż. Sebastian Cygert, NASK – Państwowy Instytut Badawczy, Politechnika Gdańska
Adiunkt i kierownik Zakładu Bezpieczeństwa i Przejrzystości Sztucznej Inteligencji NASK. Bada systemy AI używane w dziedzinach, w których błędy mają realne konsekwencje, takich jak medycyna. Obecnie skupia się na dużych modelach językowych. Wcześniej współtworzył metody wspomagające diagnostykę nowotworów na podstawie płynnej biopsji. Jest członkiem panelu naukowego przy EU AI Office, który wspiera wdrażanie europejskich regulacji. Odbył staż w Amazon Research w Niemczech oraz pobyt badawczy na New York University (stypendium Fundacji Kościuszkowskiej). Jest członkiem ELLIS Society, europejskiej organizacji zrzeszającej czołowych badaczy sztucznej inteligencji.
***
Oprócz zdobywców głównych nagród w gronie finalistów tegorocznej edycji Nagród Naukowych POLITYKI znaleźli się:
NAUKI HUMANISTYCZNE dr Dawid Kobiałka – Wydział Filozoficzno-Historyczny, Uniwersytet Łódzki;
NAUKI SPOŁECZNE dr Anna Górska – Wydział Zarządzania, Akademia Leona Koźmińskiego, dr Michał Misiak – Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Uniwersytet Wrocławski;
NAUKI O ŻYCIU dr Kaja Bałazy – Instytut Oceanologii Polskiej Akademii Nauk, dr n. med. Renata Pacholczak-Madej – Wydział Lekarski, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, dr n. med. Greta Sibrecht – Wydział Lekarski, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu;
NAUKI ŚCISŁE dr inż. Maria Cywińska – Wydział Mechatroniki, Politechnika Warszawska, dr hab. Oskar Skibski – Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki, Uniwersytet Warszawski;
NAUKI TECHNICZNE dr inż. Krzysztof Kotowski – Dział Uczenia Maszynowego, KP, mgr inż. arch. Anna Kurianowicz – Wydział Architektury, Politechnika Śląska.
O finalistach 26. NNP czytajcie na www.projektpulsar.pl