Globalny krajobraz edukacyjny podlega w ostatnich latach gwałtownym przekształceniom. Widocznym kierunkiem zmian jest przejście od tradycyjnego modelu nauczania ku gospodarce opartej na mierzalnych umiejętnościach, gdzie sztuczna inteligencja staje się stałym elementem infrastruktury poznawczej, a nie tylko technologicznym dodatkiem.
Diagnoza rynku pracy wskazuje na zjawisko wielkiego resetu umiejętności, czyli proces masowej zmiany zapotrzebowania na konkretne kompetencje. Prognozuje się, że ze względu na postępującą cyfryzację i rozwój sztucznej inteligencji w latach 2025–2030 aż 39% podstawowych umiejętności pracowników ulegnie dezaktualizacji. Jest to wartość uśredniona i nie dotyczy w takim samym stopniu wszystkich grup zawodowych. Wielki reset oznacza, że aby utrzymać się na rynku pracy, pracownicy będą musieli przedefiniować swój zestaw kompetencji. Dlatego nowoczesne nauczanie powinno opierać się na hasłach: skills first, interdyscyplinarność, uczenie się przez całe życie.
Kompetencje ponad wszystko
Analizując oczekiwania współczesnej gospodarki, warto sięgnąć do modelu 4K, czyli kompetencji przyszłości obejmujących: krytyczne myślenie, komunikację, kooperację oraz kreatywność. Kompetencje dają ludziom przewagę nad maszynami. Podczas gdy wiedza techniczna starzeje się w tempie od sześciu miesięcy do pięciu lat, umiejętności 4K są najtrudniejsze do zastąpienia przez sztuczną inteligencję.
W Polsce model kompetencji 4K stanowi obecnie fundament Polityki Cyfrowej Transformacji Edukacji (PCTE) oraz Zintegrowanej Strategii Umiejętności 2030. Reforma programu nauczania przygotowywana na lata 2026–2027 opiera się na nowym profilu absolwenta, w którym kompetencje 4K są traktowane jako priorytet, który przygotuje uczniów do funkcjonowania w zglobalizowanym i zdigitalizowanym świecie.
Dla Fundacji Uniwersytet Dzieci, najstarszego uniwersytetu dziecięcego w Polsce, działającego pod patronatem wielu uczelni wyższych i Ministerstwa Edukacji Narodowej, rozwijanie kompetencji 4K, zwłaszcza w zakresie krytycznego myślenia, od zawsze było priorytetem. Fundacja współpracuje z naukowcami, akademikami i ekspertami, by wraz z nimi przygotowywać weekendowe zajęcia na uczelniach wyższych dla dzieci w wieku 5-14 lat. Warsztaty, seminaria i wykłady odbywają się w przestrzeniach, do których najmłodsi nie mają na co dzień dostępu, m.in. w laboratoriach, pracowniach i salach wykładowych, a wszystkie zajęcia odbywają się w ramach Metody Pytań i Doświadczeń. Jej najważniejszym założeniem jest rozbudzanie ciekawości, która potęguje chęć poznawania inspirującego świata nauki i odkrywania własnych pasji. Metoda ta uczy pracować projektowo oraz rozwija naukowe myślenie, oparte na stawianiu pytań, planowaniu procesu badawczego i wyciąganiu wniosków z przeprowadzonych doświadczeń. Z prowadzonych przez Fundację programów – realizowanych na sobotnich zajęciach na uczelniach i w ramach projektów przygotowywanych z myślą o szkołach podstawowych – skorzystało już ponad 500 tysięcy dzieci.
Nauka przez całe życie
Wkraczając w 19. rok działalności Fundacji, Agnieszka Kulus-Klepacka, dyrektorka ds. badań i relacji strategicznych, postanowiła sprawdzić, jak potoczyły się losy absolwentów i absolwentek Uniwersytetu Dzieci. Przeprowadziła i opracowała badania, których rezultatem jest raport „Nauka. Kapitał na całe życie” – z jego treścią można zapoznać się pod tym linkiem. Zaprezentowane w raporcie wyniki są rezultatem badania ewaluacyjnego (badań ankietowych pogłębionych wywiadami), przeprowadzonego w styczniu i lutym 2026 roku na próbie 268 osób. Dowiodło ono, że udział w programie Uniwersytetu Dzieci daje możliwość nie tylko zdobywanie wiedzy, lecz także kształtowania kompetencji przyszłości (4K) oraz budowania fundamentu pod umiejętność uczenia się przez całe życie.
Raport „Nauka. Kapitał na całe życie” pokazuje, jak efektywnie i odpowiedzialnie inwestować w edukację młodych pokoleń, które będą decydowały o kształcie polskiej gospodarki w nadchodzących dekadach. Wyniki badania jednoznacznie potwierdzają, że działania Fundacji realnie przekładają się na dalsze wybory edukacyjne dzieci: aż 96,3% absolwentów Uniwersytetu Dzieci kontynuuje lub kontynuowało naukę na poziomie wyższym, a niemal co czwarty z nich przyznaje, że udział w zajęciach miał bezpośredni wpływ na wybór kierunku studiów. Ponad połowa badanych wskazuje również, że wczesny kontakt ze środowiskiem akademickim pomógł im przełamać bariery i ograniczyć stres związany z rozpoczęciem studiów. Ponad 60% absolwentów wskazuje, że dzięki Uniwersytetowi Dzieci rozwinęło chęć ciągłej nauki i poszerzania wiedzy oraz dociekliwość, a blisko 60% podkreśla wzrost kreatywności i umiejętności twórczego rozwiązywania problemów.
Absolwenci poproszeni o wskazanie najważniejszych umiejętności i kompetencji, które rozwinęli dzięki uczestnictwu w programie, a które przydają im się dziś w życiu studenckim lub zawodowym, na pierwszym miejscu wskazują chęć ciągłej nauki i poszerzania swojej wiedzy (64%). Kolejne najwyższe wskazania dotyczą rozwoju dociekliwości (60%) oraz kreatywności i kreatywnego rozwiązywania problemów (58%). Blisko połowa respondentów wskazała rozwój umiejętności krytycznego myślenia (50%) oraz pracy w grupie (46%). Natomiast jedna trzecia (33%) zauważyła, że zajęcia wpłynęły na to, że odważniej wyrażają opinie.
Uniwersytet Dzieci rozbudza ciekawość
Znaczenie kompetencji dociekliwości (60%) w kontekście edukacji przyszłości jest wielowymiarowe. Dociekliwość nie jest jedynie aktywną chęcią poznawania i zrozumienia zjawisk, ale praktyczną umiejętnością głębokiego sprawdzania informacji. Absolwenci wskazują, że dzięki rozbudzonej ciekawości nabrali nawyku głębszej analizy tematów, których nie rozumieją w pierwszej chwili. W modelu Education 4.0 dociekliwość stanowi motor napędowy dla pozostałych kompetencji, szczególnie krytycznego i analitycznego myślenia oraz chęci ciągłego uczenia się. Absolwenci deklarują, że zajęcia Uniwersytetu Dzieci rozbudziły w nich niegasnącą ciekawość świata, chęć ciągłej nauki i stałego poszerzania wiedzy (64%). Podkreślają, że to właśnie Uniwersytet Dzieci był ważnym impulsem do rozwoju postawy badawczej – pokazał im, że nauka nie musi być nudnym „wkuwaniem”, lecz twórczym poszukiwaniem prawdy o świecie. Aktywizujący i atrakcyjny dla dzieci sposób wprowadzenia tematów naukowych rozwinął w nich przekonanie, że każda dziedzina nauki jest przystępna.
Raport nie jest wyłącznie analizą losów absolwentów Uniwersytetu Dzieci. To zbiór sugestii i rekomendacji dla uczelni wyższych, pracodawców, szkół i rodziców. Jak zauważa autorka badania: „Rynek pracy premiuje obecnie unikalnie ludzkie umiejętności, których nie jest w stanie zastąpić sztuczna inteligencja. W ostatniej dekadzie zapotrzebowanie na krytyczne myślenie wzrosło o 158%, a na kreatywność o 65%”. Na obie te potrzeby odpowiada Fundacja. Dzięki edukacji opartej na aktywności badawczej i ciekawości dzieci, skutecznie kształtuje kompetencje, które obecnie są priorytetowe na rynku pracy. Inwestycja w rozwój kompetencji 4K, pasji do uczenia się oraz zainteresowania nauką, w tym naukami STEM, już na wczesnym etapie edukacji przyczynia się do tworzenia kompetentnych kadr, rozwoju innowacyjnej gospodarki i polskiej nauki.
Rekrutacja na zajęcia
Uniwersytet Dzieci umożliwia poznawanie różnorodnych dziedzin nauki – od robotyki i sztuki po biologię, fizykę czy psychologię – poprzez eksperymenty prowadzone w laboratoriach i na uczelniach pod okiem naukowców. Zajęcia wspierają odkrywanie mocnych stron, budowanie pewności siebie i rozwój krytycznego myślenia. Trwa rekrutacja na zajęcia na rok akademicki 2026/2027 dla dzieci w wieku 5-14 lat we Wrocławiu, Krakowie i Warszawie. Informacje o zapisach znaleźć można na stronie Fundacji.
Materiał przygotowany przez Uniwersytet Dzieci.