Rynek

Krótki przewodnik po spowolnieniu gospodarczym 2020

Według GUS konsumpcja wzrosła w 2019 r. o 3,9 proc., był to więc najwolniejszy wzrost od 2016 r. Według GUS konsumpcja wzrosła w 2019 r. o 3,9 proc., był to więc najwolniejszy wzrost od 2016 r. AntonMatyukha / PantherMedia
Najnowszy raport GUS potwierdził niższy od oczekiwanego PKB za 2019 r. i mocny spadek dynamiki konsumpcji mimo rosnącego zatrudnienia i płac oraz nowych programów społecznych. Gospodarka będzie się rozwijała wolniej i znaczna część z nas to odczuje.

W środę GUS podał wstępne dane o polskim PKB za 2019 r. Zaskoczeniem było 4-proc. tempo wzrostu gospodarczego, podczas gdy prognozy analityków – zarówno polskich, jak i Komisji Europejskiej – wskazywały na 4,2–4,3 proc. Na pierwszy rzut oka to nieduża różnica, ale szczegółowa lektura danych daje więcej powodów do niepokoju.

Czytaj także: Coraz więcej sygnałów spowolnienia gospodarczego

Zaciera się główny silnik polskiej gospodarki

Dokładne dane o wzroście gospodarczym w IV kw. 2019 r. GUS poda dopiero w połowie lutego, ale dzięki publikacji danych za cały rok można oszacować, jak zachowywała się gospodarka w ostatnich miesiącach roku. Już wcześniej, patrząc na informacje o produkcji przemysłowej i budowlanej, można było spodziewać się nieco głębszego spowolnienia wzrostu. Nic nie wskazywało jednak na tak mocny spadek dynamiki konsumpcji.

Według GUS konsumpcja wzrosła w 2019 r. o 3,9 proc., zatem najwolniej od 2016 r. (i najwolniej w historii programu 500 plus). W samym IV kw. dynamika konsumpcji wyniosła prawdopodobnie ok. 3,5 proc. Oznacza to, że tempo wzrostu zakupów gospodarstw domowych w ubiegłym roku spadło mimo ponad 7-proc. wzrostu płacy minimalnej i podobnie wysokiego tempa wzrostu przeciętnych wynagrodzeń, wprowadzenia 500 plus na pierwsze dziecko bez limitu dochodów, wypłaty 13. emerytury, zwolnienia z PIT dochodów osób do 26. roku życia i obniżki pierwszego progu PIT z 18 na 17 proc. dla pozostałych!

Dlaczego te wszystkie bodźce nie zadziałały? Po pierwsze, gospodarstwa domowe po kilku latach rosnącego zatrudnienia i płac oraz nowych programów społecznych zaspokoiły wiele potrzeb i chwilowo nie muszą wydawać więcej (np. ktoś, kto kupił dwa lata temu pralkę, a rok temu telewizor, nie planuje już większych zakupów). 500 plus na pierwsze dziecko trafiło głównie do lepiej sytuowanych rodzin (biedniejsze korzystały z programu już wcześniej), które częściej niż na zakupy przeznaczały dodatkowe pieniądze na oszczędności, edukację lub wyposażenie dziecka na samodzielne życie w przyszłości.

Wreszcie – pod koniec roku konsumentów przed zakupami powstrzymywały pogarszające się nastroje, czemu winny był przede wszystkim wzrost cen. Inflacja w grudniu wyniosła 3,4 proc., ale już wcześniej w domach i sklepowych kolejkach dyskutowano o drożejącej żywności i nadchodzącym od 2020 r. wzroście cen prądu i usług komunalnych.

Niepewność powstrzymuje inwestorów

Inwestycje – w broszurach GUS nazywane nakładami brutto na środki trwałe – były w 2019 r. o 7,8 proc. wyższe niż w poprzednim roku. To nieco mniejsze tempo wzrostu niż w 2018 r. Dane wskazują na dosyć istotne przyspieszenie tempa inwestycji pod koniec roku, ale prawdopodobnie duży udział w tym miały efekty księgowe – rozliczenie z końcem roku dużych projektów infrastrukturalnych. Prawdopodobnie część przedsiębiorstw zdecydowała się też na zakup maszyn i urządzeń, w tym zza granicy – sugerują to dane o imporcie.

Czytaj także: Przedsiębiorcy mogą osiwieć z powodu zmian przepisów

Łącznie udział inwestycji w PKB wyniósł w 2019 r. 18,8 proc. – o 0,6 pkt. proc. więcej niż w 2018, ale daleko poniżej rządowego celu 25 proc. Jest wiele przyczyn niskich inwestycji. Małe i średnie przedsiębiorstwa nie inwestują, bo nie mają na to kapitału. Zdobycie finansowania na rynku jest trudne, a dla małej firmy prawie niemożliwe. Przed zaciąganiem kredytu inwestycyjnego powstrzymuje obawa, że nie będzie go jak spłacić – bo na niekorzyść zmienią się przepisy branżowe, bo przyjdzie kryzys, bo zatory płatnicze ograniczają płynność finansową.

Dla dużych firm, zarówno polskich, jak i zagranicznych, inwestowanie w Polsce staje się coraz mniej opłacalne. Rosną koszty pracy, brakuje pracowników, a nawet zastąpienie ich maszynami nie rozwiąże problemu, bo energia elektryczna dla firm jest droga, a przez regulacje klimatyczne będzie jeszcze droższa. Dochodzi niepewność prawna: często zmieniające się przepisy, nie zawsze odpowiednio konsultowane z biznesem, i niestabilna sytuacja w sądownictwie.

Inwestycjom publicznym nie sprzyja końcówka funduszy unijnych z obecnej perspektywy. Pod koniec poprzedniego roku i w tym będzie też mniej inwestycji samorządowych, bo władze lokalne zostały obciążone nowymi kosztami przy spadku wpływów np. z obniżanych podatków.

Eksport na łasce globalnej koniunktury

Bilans handlu z zagranicą w 2019 r. był dodatni – łącznie odpowiadał za 0,4 pkt. proc. wzrostu gospodarczego Polski. Zawdzięczamy to przede wszystkim eksportowi usług dla biznesu: chodzi zarówno o transport, jak i zaawansowane usługi finansowe, informatyczne czy prawne dla międzynarodowych korporacji. Polska jest dla nich wciąż atrakcyjnym rynkiem, bo oferuje wysoką jakość w umiarkowanej cenie i bliskości kulturowej, geograficznej i tej samej strefie czasowej co większość europejskiego biznesu.

Jednak wzrost kosztów pracy i problemy w zatrudnianiu nowych specjalistów sprawiają, że potencjał wzrostu w tym segmencie jest ograniczony. Podobnie jest z eksportem usług turystycznych – wzrost kosztów pracy, cen prądu i żywności może sprawić, że w tym roku nad Bałtykiem, w górach czy w sanatoriach będzie mniej zagranicznych turystów, bo wyjazd do Polski przestanie im się opłacać.

Eksport towarów: części samochodowych, sprzętu AGD czy żywności zależy głównie od kondycji europejskiej gospodarki, przede wszystkim zaś Niemiec. W poprzednim roku trzymał się nieźle, bo niemieckie firmy w ramach oszczędności kupowały tańsze polskie półprodukty, wojna handlowa nie objęła Europy na większą skalę, a choroby zwierząt tylko przejściowo ograniczyły eksport mięsa, i to na drugorzędne rynki. W tym roku może nie być tak łatwo: brexit utrudni handel z Wielką Brytanią, Stany Zjednoczone załagodziły spór handlowy z Chinami i mogą się skupić na konflikcie z Europą, a ASF i ptasia grypa mogą zamknąć naszym eksporterom niektóre rynki.

Kryzysu nie będzie, ale…

Najnowsze dane GUS pozwoliły nieco podejrzeć, co działo się w gospodarce pod koniec roku, a to z kolei daje podstawy do wnioskowania na przyszłość. Większość ośrodków analitycznych, np. w bankach, zapowiedziało redukcję prognoz wzrostu gospodarczego na 2020 r. Nie będzie kryzysu, a recesja może wystąpić przejściowo – o ile na krajowe spowolnienie nałożą się niekorzystne czynniki zagraniczne (np. wojna handlowa, eskalacja epidemii w Chinach, katastrofy naturalne wywołane zmianami klimatu).

Niemniej polska gospodarka będzie się rozwijała coraz wolniej i znaczna część z nas to odczuje. W najlepszym wypadku standard życia będzie się poprawiać w coraz mniejszym stopniu, w gorszym – dla części osób warunki życia się pogorszą. Mowa o tych, którzy nie mogą liczyć na rekompensujące wzrost kosztów życia podwyżki: drobnych przedsiębiorcach, osobach utrzymujących się ze świadczeń społecznych, pracownikach budżetówki, mieszańcach regionów o największym bezrobociu.

Raport „Polityki”: Ile naprawdę zarabiają Polacy?

Więcej na ten temat
Reklama

Codzienny newsletter „Polityki”. Tylko ważne tematy

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość potwierdzającą.
By dokończyć proces sprawdź swoją skrzynkę pocztową i kliknij zawarty w niej link.

Informacja o RODO

Polityka RODO

  • Informujemy, że administratorem danych osobowych jest Polityka Sp. z o.o. SKA z siedzibą w Warszawie 02-309, przy ul. Słupeckiej 6. Przetwarzamy Twoje dane w celu wysyłki newslettera (podstawa przetwarzania danych to konieczność przetwarzania danych w celu realizacji umowy).
  • Twoje dane będą przetwarzane do chwili ew. rezygnacji z otrzymywania newslettera, a po tym czasie mogą być przetwarzane przez okres przedawnienia ewentualnych roszczeń.
  • Podanie przez Ciebie danych jest dobrowolne, ale konieczne do tego, żeby zamówić nasz newsletter.
  • Masz prawo do żądania dostępu do swoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, a także prawo wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania, a także prawo do przenoszenia swoich danych oraz wniesienia skargi do organu nadzorczego.

Czytaj także

Społeczeństwo

Dramat dzieci z wrodzonymi wadami

Co roku rodzi się ponad 2 tys. dzieci z głębokimi wadami. Ich rodziców czasem trzeba zastąpić lub im pomóc. Lecz nie ma kto tego zrobić.

Agnieszka Sowa
01.11.2016
Reklama

Ta strona do poprawnego działania wymaga włączenia mechanizmu "ciasteczek" w przeglądarce.

Powrót na stronę główną