Czym zachwyca „Dunkierka” Christophera Nolana? Dźwiękiem!

Głośny film
„Dunkierka” nie dostała Oscara za reżyserię, ale gdyby Christopher Nolan był reżyserem dźwięku, z pewnością by go odebrał. Bo do filmu, który od 28 marca można kupić z POLITYKĄ, warto wrócić nie tylko dla obrazu.
Kadr z filmu „Dunkierka”
Galapagos Films

Kadr z filmu „Dunkierka”

Jest w „Dunkierce” scena pełna bezradności i dramatu, gdy grupa żołnierzy ukrywa się we wnętrzu stojącego na plaży zardzewiałego kutra.
Galapagos Films/•

Jest w „Dunkierce” scena pełna bezradności i dramatu, gdy grupa żołnierzy ukrywa się we wnętrzu stojącego na plaży zardzewiałego kutra.

Ten film trzeba usłyszeć. Choćby dlatego, że o dźwięk w „Dunkierce” widzowie spierali się miesiącami – z jednej strony wychwalano, z drugiej oskarżano o to, że jest zbyt głośna. Owszem, filmy wojenne – a ten jest historią Operacji Dynamo, czyli ewakuacji otoczonych przez siły niemieckie oddziałów brytyjskich późną wiosną 1940 r. – zwykle nie należą do najcichszych. Jednak w tym wypadku pojawiły się sugestie, że dźwięk jest najważniejszym narzędziem, które utrzymuje napięcie.

W konkurencji oscarowej film Christophera Nolana ostatecznie zdobył statuetki za montaż, dźwięk i montaż dźwięku. Stał się tym samym największym zwycięzcą tzw. kategorii technicznych. Tych, w których tradycyjnie wygrywa dobrze zrealizowane masowe kino – często wojenne albo fantastyczno-naukowe, co logiczne, bo to w tych gatunkach jest zwykle najwięcej pracy nad dźwiękiem. Specjalista w tej dziedzinie Gregg Landaker, któremu praca nad „Dunkierką” przyniosła już czwartego Oscara (nominowany był dziewięciokrotnie) i który zdecydował się w ten sposób zakończyć karierę, zaczynał od nagrody Akademii Filmowej za „Imperium kontratakuje” 37 lat temu. Także Richard King zdobył w ten sposób już czwartą statuetkę – przy czym dwie poprzednie również przyniosła mu współpraca z Nolanem.

Scenariusz, który Anglik napisał do „Dunkierki”, był dość krótki, liczył sobie 76 stron. Ale bardzo muzyczny. Bo Nolan jak mało który filmowiec nauczył się grać całym arsenałem dźwiękowych sztuczek i jak mało który nadaje się do opowiedzenia o naturze wszystkich tych „kategorii technicznych”.

Między ciszą a ciszą

Wita nas w „Dunkierce” względna cisza – z odgłosem kroków żołnierzy idących przez opustoszałe miasto i furkotem spadających z nieba ulotek informujących, że są otoczeni i zachęcających do poddania się. Ta cisza to – według podręcznika dla filmowców Małgorzaty Przedpełskiej-Bieniek („Sztuka dźwięku”, Warszawa 2017) – jedna z warstw ścieżki dźwiękowej. Oprócz niej mamy warstwę informacyjną (dialogi, głos narratora, gwar w tle), uzupełniającą (efekty synchroniczne, czyli nakładane w postprodukcji, sound design i efekty specjalne), a do tego jeszcze muzykę. Laureaci kategorii Dźwięk to ci, którzy w odpowiednich proporcjach zmiksowali wszystkie te warstwy. Laureaci nagród za Montaż dźwięku to z kolei ci, którzy zajęli się przygotowaniem całej warstwy dźwiękowej – od brzmienia dialogów, przez dograne trzaśnięcie drzwiami, po sztucznie wykreowane odgłosy.

„Cisza nie jest zwykłym brakiem dźwięku – pisze Przedpełska-Bieniek. – Cisza na ekranie to cisza przed burzą. Jej znaczenie zależy od kontekstu”. Czasem ma – dodajmy – znaczenie fundamentalne dla całego filmu. Najgłośniejsza w ostatnich latach kosmiczna cisza w „Grawitacji” Alfonso Cuaróna przyniosła komplet Oscarów za dźwięk i laur za muzykę dla Stevena Price’a, kompozytora, który musiał przejąć część zadań wykonywanych zwykle przez twórców efektów dźwiękowych. Ale u Nolana, jak u Hitchcocka, na którego zresztą wielokrotnie się powoływał, cisza praktycznie zawsze jest narzędziem sygnalizowania rosnącego napięcia – jeśli jest cicho, to znaczy, że za chwilę rozlegnie się tym bardziej ogłuszający dźwięk. Jak strzały, które przerywają tę spokojną pierwszą scenę i zmuszają żołnierzy do ucieczki na oślep.

Za chwilę jeden z nich znajdzie się na plaży, w tłumie czekających na ewakuację żołnierzy, których krzyki zagłuszy wycie charakterystycznych syren nurkujących Junkersów Ju 87 (zwanych u nas „sztukasami”). Te niemieckie bombowce miały prócz wyrządzania fizycznych szkód działać psychologicznie, siejąc panikę w szeregach nieprzyjaciela. Żołnierze wspominają, że ich nalot był najbardziej przerażającym odgłosem, jaki w życiu słyszeli. Richard King nie mógł znaleźć zachowanej syreny akustycznej tego typu i, bazując na przedwojennych nagraniach, zbudował własny model urządzenia. Ich wykorzystanie to jedna z pierwszych scen, w których opisane trzy warstwy łączą się w „Dunkierce” w jedną. Strzępki dialogów są trudne do wychwycenia, bo jednocześnie słychać muzykę i przeraźliwie głośne efekty dźwiękowe. W tym wybuchy, które brzmią inaczej na lądzie, inaczej w wodzie, a inaczej w powietrzu – a akcja filmu toczy się na tych trzech planach.

Tu znów przypomnieć trzeba protesty widowni, która nie zawsze była w stanie usłyszeć, co mówią aktorzy. I odpowiedź Nolana, który jeszcze w czasach „Interstellar” (realizowanego z tą samą ekipą dźwiękową, wówczas tylko nominowaną do Oscara) tłumaczył, że świadomie miksuje niektóre dialogi ciszej: „Są chwile, gdy potraktowałem je jako efekt dźwiękowy – odrobinę cichszy niż pozostałe, tak by widz miał świadomość tego, jak głośne są w tym momencie dźwięki otoczenia”. Gregg Landaker ujął to krócej: „Kiedy znajdziesz się w rakiecie kosmicznej, nie będziesz mógł prowadzić normalnie rozmowy” – mówił serwisowi Cinemablend.com.

– Taki sposób miksowania dialogów częściej spotyka się w kinie europejskim, w amerykańskim dialogi są zwykle starannie wypreparowane. U Nolana brzmi to dobrze, naturalnie, co zapewne jest efektem nagrywania postsynchronów: aktorzy dostają dużo dźwięku na słuchawki, a to zmusza ich do krzyku – tłumaczy Małgorzata Przedpełska-Bieniek. – Cała „Dunkierka” to jednak film permanentnie bardzo głośny, a dźwięk to na końcu po prostu drgania mechaniczne. Zawsze zamieniają się w impulsy nerwowe. Wszystko powyżej 80 dB jest drażniące i przy dłuższej ekspozycji męczy, nic dziwnego, że po projekcji potrzebujemy czasu, by dojść do siebie.

Czytaj także

Aktualności, komentarze

W nowej POLITYCE

Zobacz pełny spis treści »

Poleć stronę

Zamknij
Facebook Twitter Google+ Wykop Poleć Skomentuj