Irlandia Północna: trudne Porozumienie Wielkopiątkowe

Chichot zza grobu
Decyzja Brytyjczyków o brexicie zagroziła pokojowi w Irlandii Północnej, który z trudem udało się zaprowadzić 20 lat temu.
Londonderry, 30 stycznia 1972 r., na chwilę przed masakrą, podczas której brytyjscy spadochroniarze zastrzelili 14 demonstrantów.
William L. Rukeyser/Getty Images

Londonderry, 30 stycznia 1972 r., na chwilę przed masakrą, podczas której brytyjscy spadochroniarze zastrzelili 14 demonstrantów.

Brytyjscy żołnierze aresztują cywilów na Rossville Street.
William L. Rukeyser/Getty Images

Brytyjscy żołnierze aresztują cywilów na Rossville Street.

Gerry Adams, lider Sinn Fein
Jacques Langevin/Sygma/Getty Images

Gerry Adams, lider Sinn Fein

Założyciel Demokratycznej Partii Unionistów pastor Ian Paisley (w środku), Londonderry, 1986 r.
Kaveh Kazemi/Getty Images

Założyciel Demokratycznej Partii Unionistów pastor Ian Paisley (w środku), Londonderry, 1986 r.

Konflikt w Irlandii Północnej zapoczątkowała zorganizowana przez Anglików w XVII w. akcja przesiedleńcza, tzw. Plantacja. W jej trakcie do Irlandii sprowadzono protestanckich osadników ze Szkocji i Anglii. Powstała w ten sposób odrębna i uprzywilejowana klasa społeczna, zazdrośnie strzegąca swych przywilejów przed rdzenną katolicką ludnością wyspy. Przez 300 lat królewskie dekrety wyłączyły irlandzkich katolików z życia publicznego i pozbawiły ich praw politycznych na ich własnej ziemi.

Po pierwszej wojnie światowej wyczerpane Imperium Brytyjskie zgodziło się, aby 26 hrabstw katolickich uzyskało autonomię. Sześć hrabstw północnych, zwanych odtąd Irlandią Północną (lub – nie do końca prawidłowo – Ulsterem), pozostało wiernych koronie. Do 1948 r. pozostała część wyspy zerwała wszelkie więzy z Wielką Brytanią, stając się Republiką Irlandii. Odtąd dzieląca wyspę granica stopniem militaryzacji zaczęła dorównywać żelaznej kurtynie. Obstawiona przez wojsko i najeżona wieżami obserwacyjnymi stała się najwyraźniejszym symbolem podziału Irlandii.

Nad północnym skrawkiem wyspy powiewał Union Jack, a protestancka większość zapewniła sobie absolutną dominację. Status quo pilnowała wszechmocna Partia Ulsterskich Unionistów (UUP) i znienawidzona przez katolików Królewska Policja Ulsteru. Olbrzymie wpływy miała też Loża Orańska – protestanckie bractwo, do którego należeli wszyscy premierzy Irlandii Północnej i znakomita większość lojalnych wobec korony polityków. W latach 1921–69 tylko trzech spośród 54 ministrów rządu północnoirlandzkiego nie było członkami tej loży. Każdego roku hałaśliwe i buńczuczne parady członków bractwa przypominały katolikom, kto rządzi w Irlandii Północnej. Przemyślny system dyskryminacji zepchnął ich do roli obywateli drugiej kategorii, ograniczając ich prawa polityczne, dostęp do edukacji, służby publicznej czy mieszkań.

To właśnie niesprawiedliwy rozdział lokali komunalnych przepełnił czarę goryczy. Gdy w 1968 r. władze przyznały lokal niezamężnej 19-letniej działaczce UUP, zamiast dwóm wielodzietnym katolickim rodzinom, w prowincji zawrzało. Lata upokorzeń spowodowały wysyp manifestacji w obronie praw obywatelskich, wzorowanych na marszach organizowanych trzy lata wcześniej w USA przez pastora Martina Luthera Kinga. Brutalne stłumienie protestów doprowadziło na przełomie lat 60. i 70. do eskalacji konfliktu w Irlandii Północnej. Kulminacją była masakra katolików w mieście Londonderry 30 stycznia 1972 r., gdzie brytyjscy spadochroniarze zastrzelili 14 nieuzbrojonych demonstrantów. Przez następne dwie dekady w Irlandii Północnej trwała regularna wojna domowa.

Tropiciel antychrysta

Nienawiść była tak wielka, że podejmowane próby politycznego rozwiązania konfliktu były z góry skazane na niepowodzenie. Protestanci nie chcieli słyszeć o jakichkolwiek ustępstwach na rzecz katolików. Ci drudzy także nie zamierzali się cofnąć. Walcząca w ich imieniu Irlandzka Armia Republikańska (IRA) w krótkim czasie zyskała ponurą sławę najbardziej skutecznej organizacji terrorystycznej, deklasując baskijskich separatystów z ETA i palestyńską OWP. Z ręki IRA ginęli brytyjscy politycy, żołnierze, policjanci i strażnicy więzienni. Zagrożona była nawet rodzina królewska – w 1979 r. bomba zabiła wuja królowej Elżbiety lorda Mountbattena, ostatniego wicekróla Indii. W 1984 r. premier Margaret Thatcher cudem uszła z życiem, gdy IRA podłożyła ładunek w hotelu na konwencji Partii Konserwatywnej w Brighton. Jej następca John Major już kilka miesięcy po objęciu funkcji przeżył zamach, gdy IRA ostrzelała z moździerza jego siedzibę przy Downing Street 10.

Mimo morderczej efektywności IRA nie zdołała zmusić Wielkiej Brytanii do ustępstw. Gdy jednak w 1981 r. dziesięciu jej członków zagłodziło się na śmierć, pozycja Thatcher uległa zachwianiu. Jej rządy uratowała zwycięska wojna z Argentyną o Falklandy. Wzmocniona sukcesem Żelazna Dama w 1985 r. podpisała z premierem Irlandii Garrettem FitzGeraldem porozumienie, dzięki któremu Republika Irlandii zyskała pewien wpływ na politykę Irlandii Północnej. Tym razem na ulice masowo wylegli protestanci, a na ich przywódcę wyrósł radykalny pastor Ian Paisley, krzyczący: „Nigdy! Nigdy! Nigdy!”. Druga strona sporu również doczekała się charyzmatycznego przywódcy – liderem katolickiej partii Sinn Fein (politycznego skrzydła IRA) został Gerry Adams. Trudno było o dwie bardziej różne osobowości.

Ian Paisley już od najmłodszych lat prezentował surową postawę moralną, głównego wroga upatrując w katolicyzmie. W latach 50. wraz z grupką swych zwolenników założył Wolny Kościół Prezbiteriański, mający bronić zdobyczy reformacji przed papizmem. Gdy brytyjska Królowa Matka spotkała się z papieżem Janem XXIII, pastor zarzucił jej popełnienie duchowego cudzołóstwa. Walczył też z homoseksualizmem, inicjując akcję „Ocalić Ulster od sodomii”. W 1988 r. przerwał przemówienie papieża Jana Pawła II w Parlamencie Europejskim, nazywając go antychrystem. Po wybuchu konfliktu w Irlandii Północnej zaprzągł swój religijny fundamentalizm do walki politycznej, stając się trybunem ludowym protestantów, a założona przez niego Demokratyczna Partia Unionistów (DUP) rosła w siłę.

Czytaj także

Teksty historyczne

W nowej POLITYCE

Zobacz pełny spis treści »

Poleć stronę

Zamknij
Facebook Twitter Google+ Wykop Poleć Skomentuj

Ta strona do poprawnego działania wymaga włączenia mechanizmu "ciasteczek" w przeglądarce.

Powrót na stronę główną