List do premiera Tuska. Bez czytania nie da się budować odporności

List został zainicjowany przez Koalicję Czytająca Polska i skupia się na kompetencjach „miękkich” niezbędnych do formacji „twardej” indywidualnej i społecznej odporności. Sygnatariuszami są organizacje, firmy i stowarzyszenia z obszarów psychologii, prawa cyfrowego, polityk publicznych i społecznych, technologii, biznesu korporacyjnego i mediów.

Warszawa, 15 czerwca 2026 r.

Szanowny Panie Premierze,

w związku z narastającą potrzebą wspierania odporności naszego społeczeństwa zwracamy się z prośbą o wpisanie do Budżetu Państwa na rok 2027 funduszu na upowszechnianie czytania.

Odporność na dezinformację wynika z krytycznego myślenia, które formujemy, czytając książki; nieufanie social mediom podnosi naszą zdolność do identyfikowania dezinformacji o 15%.

Odporność społeczna, lokalna, rozumiana jako gotowość do samoorganizacji i sprawczość reakcji to także pochodna ćwiczenia umysłów poprzez czytanie. Badania wykazują, że tzw. głębokie czytanie (linearne czytanie książek) jest narzędziem budowania kompetencji komunikacyjnych, empatii, otwartości, porozumienia, sprawczości i pewności siebie. Czytający w większym stopniu partycypują w demokracji.

Obserwujemy interesujące implementacje powyższej wiedzy. „Społeczeństwo, które nie czyta, staje się bardziej podatne na dezinformację, czytanie jest warunkiem świadomego korzystania z AI i życia demokratycznego” – napisał rząd szwedzki w strategii „Szwecja – kraj czytający” z kwietnia br., w której zaplanowano ok 100 mln euro rocznie na wzmacnianie odporności przez czytanie w Szwecji.

Zdając sobie sprawę, że Budżet Państwa na rok 2027 stanowi olbrzymie wyzwanie, chcielibyśmy jednak podkreślić, jak ogromnie ważne dla naszego bezpieczeństwa i rozwoju jest zadbanie o poziom krytycznego myślenia obywateli. Co więcej, czytanie to nie tylko skuteczne narzędzie budowania odporności i innowacyjności w pracy z AI, ale także narzędzie bardzo niedrogie! W skali wydatków na obronność budżet potrzebny na strategię proczytelniczą to inwestycja – proporcjonalnie – niewielka. Uważamy, że odpowiednio opracowana alokacja 0,5 mld zł rocznie na ten cel (czyli per capita jedna trzecia wydatków szwedzkich) mogłaby bardzo znacząco zmienić krajobraz odpornościowy Polski.

Proponujemy przywrócenie Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa (zamrożonego w 2026 r.) w wersji rozszerzonej i zaadaptowanej do celu budowania bezpieczeństwa oraz wpisanie elementów miękkich i edukacyjnych budowania odporności na dezinformację do Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2027–2031.

Fundacja Powszechnego Czytania, Koalicja Czytająca Polska – inicjator
Fundacja Batorego Fundacja Stocznia Fundacja Panoptykon
Fundacja „Instytut Cyfrowego Obywatelstwa" Tygodnik Powszechny
Ośrodek THINKTANK Pracodawcy RP Polskie Towarzystwo Psychologiczne
Fonia Group Ideo Fundacja Rozwoju Dzieci im. J. A. Komeńskiego