„Morze zmian. Bałtyk pełen energii. Odra z prawami. Przyroda pod presją”. Spotkanie w Szczecinie
Widok z lądu jest pozornie taki sam jak kiedyś. Woda – nawet jeśli wzburza ją wiatr – koi nerwy i daje odpoczynek oczom. Pod powierzchnią jest jednak coraz cieplej, duszniej i brudniej. Morza i rzeki podlegają presji z powodu antropogenicznej zmiany klimatu. Jednocześnie człowiek ma wobec nich plany, które mogą pomóc i jemu, i planecie.
Wyniki analiz sytuacji w ponad 21 tys. rzek świata przedstawili w „Science Advances” chińscy naukowcy. Według ich szacunków w niemal 4/5 zawartość tlenu zmalała. A bez niego żaden ekosystem nie może funkcjonować prawidłowo. Boleśnie przekonaliśmy się o tym w 2022 r., kiedy prawie umarła Odra. Połączenie niedotlenienia, zasolenia i wysokiej temperatury doprowadziło do zakwitu „złotej algi” – Prymnesium parvum – i masowej śmierci mieszkańców rzeki.
Niemal 1,6 tys. gatunkom ryb żyjących w wodach półkuli północnej przyjrzeli się badacze z Hiszpanii, Portugalii i Kolumbii. Długotrwałe ocieplenie wiąże się z rocznym zmniejszeniem się biomasy nawet o 19,8 proc. A zachwianie stabilności łańcucha troficznego jest złą wiadomością także dla znajdującego się na jednym z jego końców człowieka.
Morza i oceany podlegają także innym presjom. Choćby zanieczyszczeniu mikroplastikiem. Japońscy badacze przeanalizowali jego zawartość w osadach w zatoce Beppu. W „Science of the Total Environment” napisali, że pierwsze plastikowe drobiny pojawiły się w nich ok. 1951 roku. Po 1980 r. ich ilość wzrosła aż czterokrotnie – co roku było to średnio ponad 1,2 mln drobin na metr kwadratowy. Dla porównania: na powierzchni wielkości boiska piłkarskiego uzbierałoby się ich niemal dziewięć mld – choć razem ważyłyby niewiele ponad kilogram. A mówimy tylko tych cząstkach, które opadły na dno. Ile zostało wcześniej połkniętych przez organizmy wodne?
Tymczasem mamy wobec wód coraz większe oczekiwania. Mają koić nasze nerwy, nie tylko wtedy, kiedy na nie patrzymy. Mają nas poić i karmić, zapewniać nam wygodny transport. Dodatkowo chcemy je wykorzystywać do produkcji energii, która pozwoli ograniczyć spalanie paliw kopalnych. Choćby nasz Bałtyk jest poligonem transformacji energetycznej. Pierwsza morska farma wiatrowa rozpoczęła przesyłanie energii do krajowej sieci w lipcu 2026 r., choć nadal jest w fazie testów. Po pełnym uruchomieniu ma produkować ok. czterech terawatogodzin energii rocznie – tyle, ile zużywa ponad półtora miliona gospodarstw domowych. Kolejne farmy są w budowie, a inne czekają na realizację. Prognozy zakładają, że do 2040 r. moc polskich elektrowni wiatrowych na morzu sięgnie ok. 18 gigawatów. Według szacunków Fundacji Instrat mogłyby one wytwarzać ok. 73 terawatogodzin energii rocznie – ponad 40 proc. obecnego zużycia prądu w Polsce.
Szczecin jest naturalnym miejscem do kolejnej rozmowy pulsara w cyklu „Podróż po wiedzę”. Po katastrofie ekologicznej na Odrze pytanie o ochronę wód ma tu szczególną wagę, a rozwój morskiej energetyki wiatrowej każe zastanowić się nad przyszłością całego regionu. To właśnie tutaj warto pytać, jak pogodzić potrzeby żeglugi i energetyki z warunkami życia organizmów wodnych oraz ludzi, których los zależy od rzeki i morza.
Zapraszamy zatem 19 listopada o godz. 15 do Morskiego Centrum Nauki w Szczecinie im. prof. Jerzego Stelmacha (ul. Nad Duńczycą 1). Wstęp wolny.
Współorganizator spotkania w Szczecinie: Morskie Centrum Nauki.
Sponsorem cyklu „Podróż po wiedzę” jest Enea.
Ostatnie spotkanie w cyklu „Podróż po wiedzę” odbędzie się w grudniu 2026 r. podczas Śląskiego Festiwalu Nauki Katowice. O szczegółach będziemy informować na bieżąco.