Choroba wymaga stałego leczenia. Przy dobrze dobranej terapii większość osób może jednak żyć aktywnie, a astma nie musi w znaczący sposób ograniczać codziennego funkcjonowania.
Co to jest astma oskrzelowa i kogo dotyczy?
W astmie oskrzelowej w drogach oddechowych utrzymuje się przewlekły stan zapalny. Ściany oskrzeli puchną, mięśnie wokół nich napinają się, a wewnątrz gromadzi się gęsty śluz, przez co powietrze ma mniej miejsca, by swobodnie przepływać. Astma może pojawić się w każdym wieku:
- u dzieci częściej ma podłoże alergiczne,
- u dorosłych większą rolę odgrywają czynniki środowiskowe, przebyte infekcje, otyłość czy narażenie zawodowe (pyły, dymy, opary).
Astma oskrzelowa często bywa utożsamiana wyłącznie z astmą alergiczną, choć w rzeczywistości to tylko jedna z jej postaci. W tym typie choroby główną rolę odgrywają alergeny środowiskowe, najczęściej:
- roztocza kurzu domowego,
- pyłki roślin,
- sierść zwierząt,
- pleśń.
Objawy (dusznica, kaszel, świsty) nasilają się po kontakcie z konkretnym czynnikiem, np. w sezonie pylenia, przy sprzątaniu mieszkania czy po kontakcie ze zwierzęciem. Często towarzyszą jej inne choroby alergiczne, takie jak katar sienny czy atopowe zapalenie skóry.
W astmie oskrzelowej, testy w kierunku alergii często nie pokazują żadnych odchyleń. Oskrzela reagują wtedy nadmiernie na inne bodźce, np. infekcje wirusowe, wysiłek fizyczny, zimne powietrze, dym tytoniowy czy zanieczyszczenia powietrza. Rozróżnienie, czy przeważa komponent alergiczny, czy niealergiczny, ma znaczenie dla doboru leczenia i ewentualnej kwalifikacji do nowoczesnych terapii. Taką ocenę przeprowadza lekarz na podstawie wywiadu i badań czynnościowych płuc.
Objawy astmy oskrzelowej – na co zwrócić uwagę?
Najczęstsze objawy astmy oskrzelowej u dorosłych i dzieci są podobne. Zwykle należą do nich:
- napadowa duszność, uczucie „braku powietrza”,
- świszczący oddech, szczególnie przy wydechu,
- męczący kaszel, zwłaszcza w nocy i nad ranem,
- uczucie ucisku lub bólu w klatce piersiowej.
Objawy często nasilają się po wysiłku, przy kontakcie z zimnym powietrzem, podczas infekcji, po ekspozycji na dym papierosowy, intensywne zapachy lub alergeny. Wielu pacjentów zauważa, że kaszel przy astmie staje się gorszy w sezonie infekcji lub pylenia roślin.
U niemowląt objawy mogą być mniej typowe. Często są to głośne oddechy i długotrwały kaszel po infekcjach. Jeśli rodzic ma wątpliwości, czy to zwykłe przeziębienie, czy możliwa astma, konieczna jest konsultacja z lekarzem pediatrą lub pulmonologiem.
Astma potrafi dawać objawy także w mniej oczywisty sposób. Uczucie zmęczenia, gorsza tolerancja wysiłku czy okresowe bóle w klatce piersiowej nie należą do rzadkości i mogą występować nawet bez wyraźnych napadów duszności. Takie dolegliwości przypominają czasem chorobę wieńcową, POChP lub refluks żołądkowo‑przełykowy, dlatego łatwo je z nimi pomylić. Samodzielne stawianie diagnozy jest ryzykowne – w razie wątpliwości zawsze warto skonsultować się z lekarzem, który po zebraniu dokładnego wywiadu i zleceniu badań pomoże ustalić właściwą przyczynę dolegliwości.
Jak leczyć astmę oskrzelową?
Leczenie astmy oskrzelowej polega na zmniejszaniu stanu zapalnego w oskrzelach, ograniczaniu napadów duszności i zapobieganiu zaostrzeniom. Terapie i metody leczenia dobierane są stopniowo – w zależności od nasilenia objawów, ich częstości oraz ryzyka napadów.
Najczęściej stosowane są:
- leki przeciwzapalne – głównie wziewne glikokortykosteroidy (ICS),
- leki rozszerzające oskrzela – krótko i długodziałające beta2-mimetyki, leki antycholinergiczne,
- leki doustne, np. antyleukotrieny, w wybranych sytuacjach,
- w cięższych postaciach – leki biologiczne.
Podstawą nowoczesnego leczenia są tzw. wziewy, czyli leki podawane bezpośrednio do dróg oddechowych za pomocą inhalatorów lub nebulizatorów. Dzięki temu działają głównie w miejscu problemu, przy mniejszej liczbie działań niepożądanych ogólnoustrojowych.
Dobór konkretnego leku na astmę oskrzelową, także doraźnych preparatów na kaszel czy podrażnienie gardła, powinien zawsze odbywać się pod kontrolą lekarza. Samodzielne zmiany dawek lub częste sięganie po leki bez recepty mogą maskować objawy i opóźnić włączenie właściwej terapii przewlekłej.
Czego unikać przy astmie oskrzelowej?
Oprócz leków bardzo ważne jest unikanie czynników, które mogą wywoływać lub nasilać napady astmy. Szczególnie niekorzystne są:
- dym tytoniowy – zarówno aktywne, jak i bierne palenie,
- alergeny wziewne (pyłki, roztocza, sierść zwierząt – w miarę możliwości ograniczenia kontaktu),
- zanieczyszczone powietrze, intensywne zapachy, aerozole,
- niektóre leki, np. część niesteroidowych leków przeciwzapalnych i nieselektywne beta‑blokery.
Osoba z astmą powinna także informować lekarza o chorobie przed włączeniem nowych leków, zwłaszcza przeciwbólowych i kardiologicznych.
Astma oskrzelowa a codzienne życie i praca
Dobrze kontrolowana astma nie musi ograniczać aktywności. Pacjent może uczyć się, pracować i uprawiać sport – pod warunkiem, że choroba jest właściwie leczona, a plan terapii realizowany konsekwentnie. W cięższych, przewlekle źle kontrolowanych postaciach astmy możliwe jest ubieganie się o orzeczenie o niepełnosprawności lub świadczenia pielęgnacyjne, ale zasady ich przyznawania zależą od obowiązujących przepisów i są oceniane indywidualnie.
Świadomy pacjent, który zna swoją chorobę, umie rozpoznawać pierwsze sygnały zaostrzenia i wie, jak postępować zgodnie z planem leczenia, ma dużo większą szansę na dobre funkcjonowanie na co dzień. Jeśli chcesz poszerzyć wiedzę o astmie i leczeniu, pomocne mogą być sprawdzone portale medyczne, np. Medme.pl.
Materiał przygotowany przez Medme.pl.