Kraj

Kolejną nowelizację ustaw sądowniczych krytykują RPO, SN i Iustitia

Pod Sejmem trwają protesty przeciwko zmianom w sądownictwie. Pod Sejmem trwają protesty przeciwko zmianom w sądownictwie. Maciek Jaźwiecki / Agencja Gazeta
Proponowane zmiany rodzą problemy związane z zapewnieniem każdemu prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.

11 lipca do laski marszałkowskiej wpłynęła nowelizacja prawa o prokuraturze oraz niektórych innych ustaw. Mimo szczegółowej nazwy zmiany mają charakter ustrojowy i dotyczą regulowania sądów powszechnych, administracyjnych, wojskowych, Sądu Najwyższego, a także Krajowej Rady Sądownictwa. Zmiany mają pozwolić PiS na szybsze wprowadzenie do Sądu Najwyższego sędziów wskazanych przez upolitycznioną KRS oraz wyznaczenie następcy prof. Małgorzaty Gersdorf. Rządzący chcą pozbawić ją stanowiska I Prezes SN, mimo że zgodnie z konstytucją jej kadencja trwa sześć lat.

Jak podaje portal 300polityka.pl, drugie czytanie projektu przewidziane jest na godz. 23.

Czytaj także: Poseł Marek Ast przekonuje, że PiS nie łamie konstytucji

Uwagi zgłoszone przez Rzecznika Praw Obywatelskich, Stowarzyszenie Sędziów Polskich „Iustitia” oraz Sąd Najwyższy:

1. Zasadniczym celem zmian jest przyspieszenie wymiany kadrowej w Sądzie Najwyższym i to ze szkodą dla rzetelności oceny kompetencji poszczególnych kandydatów. Chodzi o propozycje, które sprowadzają się do zmniejszenia ze 100 do 50 liczby sygnatur akt spraw, opinii prawnych lub innych dokumentów, które kandydat na wolne stanowisko sędziowskie powinien dołączyć do karty zgłoszenia oraz z 200 do 100 liczby sygnatur akt spraw, opinii prawnych lub innych dokumentów w przypadku, gdy kandydat na wolne stanowisko sędziowskie wykonywał więcej niż jeden z zawodów uprawniających do ubiegania się o urząd sędziego.

Cel ten ma być zamierzony także przez pozbawienie kandydatów do urzędu sędziego Sądu Najwyższego prawa do odwołania się do Naczelnego Sądu Administracyjnego (stanowi to naruszenie konstytucji i Europejskiej Konwencji Praw Człowieka) oraz wprowadzenie możliwości odrzucenia przez KRS odwołania kandydata na sędziego Sądu Najwyższego – bez żadnego uzasadnienia.

2. W wyniku proponowanych zmian prezydent i premier będą w istocie ustalać, ile będzie musiało być obsadzonych stanowisk, by Zgromadzenie Ogólne Sędziów SN musiało przedstawić kandydatury, i będą mogli tą liczbą manipulować dla osiągnięcia doraźnych celów politycznych, nie kierując się przy tym prawem obywateli do niezależnego sądu.

3. Zdaniem RPO brak obowiązywania zasady kworum w trakcie podejmowania uchwał przez organy kolegialne, których skutki dotyczą wszystkich członków tego środowiska, „uznać należy za wysoko niepokojące zjawisko”. „Należy bowiem postawić pytanie o ratio legis takiego rozwiązania, które nie zostało wskazane przez projektodawcę w uzasadnieniu. Przewidziane rozwiązanie może prowadzić do znaczącego ograniczenia samorządności w sądach powszechnych” – uważa RPO.

4. Wątpliwości budzi górne ograniczenie wiekowe dla kandydatów ubiegających się o przyjęcie na aplikację sędziowską i prokuratorską oraz aplikację sędziowską uzupełniającą i prokuratorską uzupełniającą. Ograniczenia te będą wynosić 35 lat dla kandydatów na aplikację sędziowską i prokuratorską oraz 40 lat dla kandydatów na aplikację sędziowską uzupełniającą i aplikację prokuratorską uzupełniającą. Według RPO istnieją wątpliwości, czy przyjęte ograniczenie wiekowe nie stanowi naruszenia zasady równego traktowania i niedyskryminacji z art. 32 konstytucji.

5. Przyjęty tryb procedowania pozwala pominąć w procesie legislacyjnym etap konsultacji publicznych, co należy uznać za obejście obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa. „Konsultacje publiczne to sposób demokratycznego włączania obywateli w proces podejmowania decyzji. Jest to procedura, której celem jest wymiana opinii między decydentami a społeczeństwem, mająca pomóc w przyjęciu racjonalnego, możliwie najlepszego rozstrzygnięcia. Jednocześnie konsultacje publiczne nie pozbawiają decydentów prawa do podejmowania ostatecznych rozstrzygnięć, niezależnie od treści zebranych opinii” – uważa RPO.

6. Iustitia podkreśla, że proponowana nowelizacja odnosi się do wielu ustaw dotyczących sądownictwa, a zatem do ustaw o charakterze ustrojowym. Ograniczanie okresu vacatio legis do 14 dni w przypadku zmiany u.s.p., a w odniesieniu do zmiany ustaw o Sądzie Najwyższym oraz ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa przewidziany brak vacatio legis jest złamaniem zasady prawidłowej legislacji.

7. Odstąpienia od zasady, w myśl której każdy sąd rejonowy i okręgowy musi dzielić się na wydziały cywilny i karny, doprowadzi do zmniejszenia znaczenia dla lokalnych środowisk małych sądów, co w efekcie może prowadzić do ich likwidacji.

8. Nowelizacja prawa o prokuraturze oraz niektórych innych ustaw wprowadza zmianę w możliwości odwołania się przez sędziego lub asesora sądowego od zmiany podziału czynności skutkującej zmianą zakresu jego obowiązków, w szczególności zaś przeniesieniem do innego wydziału sądu poprzez wprowadzenie ograniczeń dotyczących dopuszczalności tego odwołania. Zmieniono także organ rozpoznający odwołania od decyzji prezesów sądów w sprawie podziału czynności, skutkujących zmianą zakresu obowiązków sędziego, poprzez zastąpienie kolegium sądu apelacyjnego Krajową Radą Sądownictwa. Według stowarzyszenia „Iustitia” to jedna z najgroźniejszych zmian proponowanych w nowelizacji.

Więcej na ten temat
Reklama

Czytaj także

Pomocnik Historyczny

Patrząc na Chiny

Im bliżej końca XX w., tym Chiny częściej przypominały się Zachodowi, Zachód ma jednak nieodmiennie kłopoty ze zrozumieniem Chińczyków. Jakie są te Chiny w oczach Zachodu?

Krzysztof Kardaszewicz
13.04.2021
Reklama