Rzadko patrzymy na kulturę jako na inwestycję w rozwój Polski. Częściej myślimy o niej w kategorii kosztów w postaci różnego rodzaju dotacji. Tymczasem kultura tworzy wymierną wartość porównywalną ze znaczącymi gałęziami gospodarki. Jej udział w całym polskim produkcie krajowym brutto (PKB) wynosi ok. 2,5 proc. To wielkość zbliżona do udziału rolnictwa czy energetyki. W 2022 r. wartość dodana brutto kultury wyniosła ponad 70 mld zł. W sektorze kultury pracuje niemal 700 tys. osób (to niemal 4 proc. wszystkich zatrudnionych w naszym kraju), działa w niej prawie 150 tys. przedsiębiorstw. Ich liczba wzrosła między 2015 a 2024 r. aż o połowę. Dlatego nakłady na kulturę należy postrzegać jako inwestycję, która zwiększa aktywność polskiej gospodarki i wzmacnia potencjał naszego kraju.
Jest on ogromny w dziedzinie kultury, ale wciąż nie wykorzystujemy go w pełni na arenie międzynarodowej. Polska zajmuje 31. miejsce w rankingu Global Soft Power Index 2026, lecz dopiero 41. pozycję w filarze kultury i dziedzictwa. Jest to nasz najsłabszy wynik spośród wszystkich ocenianych aspektów. Oznacza to, że siła oddziaływania polskiej kultury na świecie pozostaje słabsza niż znaczenie innych obszarów. Tymczasem przykłady Korei Południowej, Szwecji, Danii czy Francji pokazują, że kultura może być istotnym elementem strategii gospodarczej. W 2024 roku eksport polskich dóbr kultury osiągnął równowartość 2,3 mld euro, a łączny eksport dóbr i usług związanych z kulturą – niemal 8 mld euro. Oznacza to, że mamy możliwości, by wykorzystywać kulturę w budowaniu rozpoznawalności Polski na arenie międzynarodowej. Konsekwentne wspieranie twórców, instytucji oraz obecności polskiej kultury za granicą to świetna metoda wzmacniania marki naszego kraju.
Ważnym mecenasem kultury w Polsce jest Totalizator Sportowy, który przekłada aktywność gospodarczą na wartość publiczną. Służą temu dwa uzupełniające się mechanizmy. W ramach pierwszego Totalizator Sportowy przekazuje dopłaty zasilające Fundusz Promocji Kultury, którym zarządza minister kultury i dziedzictwa narodowego, przeznaczając je między innymi na pomoc dla artystów i twórców, rozwój czytelnictwa oraz inne przedsięwzięcia artystyczne, w tym także edukacyjne. Od 2003 r. łączna wartość tych dopłat przekroczyła już 4,3 mld zł. Oznacza to, że każda kolejna złotówka wydana na gry liczbowe Totalizatora Sportowego wspiera również działania służące dobru wspólnemu.
Poza tym Totalizator Sportowy ze środków własnych wspiera instytucje, twórców i różne wydarzenia, zwiększając dostęp odbiorców do kultury. Partnerami Totalizatora Sportowego są m.in. tak znane instytucje jak Teatr Wielki – Opera Narodowa, Zamek Królewski w Warszawie, Zamek Królewski na Wawelu, Muzeum Narodowe w Warszawie, Muzeum Narodowe w Krakowie, Muzeum Narodowe w Lublinie, Narodowe Forum Muzyki we Wrocławiu i Orkiestra Polskiego Radia w Warszawie.
Totalizator Sportowy szczyci się tytułem Patrona Roku Andrzeja Wajdy 2026, jest partnerem m.in. Wielkanocnego Festiwalu Ludwiga van Beethovena (nieprzerwanie od trzynastu edycji), Olsztyn Green Festival, a także festiwali filmowych Nowe Horyzonty czy Dwa Brzegi w Kazimierzu Dolnym. Szczególny charakter ma współpraca Totalizatora z Narodowym Instytutem Fryderyka Chopina, obejmująca m.in. tytuł partnera głównego trzech ostatnich edycji znanego na całym świecie Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina, a także Festiwal „Chopin i jego Europa”, Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny na Instrumentach Historycznych, Muzeum Fryderyka Chopina, Dom Urodzenia Fryderyka Chopina i Park w Żelazowej Woli. Totalizator Sportowy regularnie wspiera popularne gale i plebiscyty kulturalne, takie jak Gala Nike, Grand Press Photo, O!lśnienia oraz Nagrodę PAP im. Ryszarda Kapuścińskiego.
– Najdojrzalszą formą zaangażowania przedsiębiorstwa w kulturę nie jest dziś ani czysta filantropia, ani czysty sponsoring. Jest nią długofalowe partnerstwo, w którym biznes otrzymuje reputację i społeczne znaczenie, kultura – zasoby i możliwość rozwoju, a artysta zachowuje to, co dla sztuki najważniejsze: wolność tworzenia – zaznacza Beata Stelmach, prezeska zarządu Totalizatora Sportowego.
Działalność Totalizatora Sportowego ma zatem wymiar znacznie szerszy niż biznesowy. Gwarantuje stabilne finansowanie różnych inicjatyw i odpowiada na konkretne potrzeby społeczne. Firma zapewnia legalną i odpowiedzialną rozrywkę w ramach bezpiecznego systemu, a równocześnie część zysków wraca do społeczeństwa i wspiera cele publiczne, w tym działalność kulturalną. – Aktywne współkształtowanie polskiego krajobrazu kulturalnego jest dla Totalizatora Sportowego elementem misji. Polska odporna, dysponująca rosnącą siłą oddziaływania i gotowa na wyzwania przyszłości to Polska, która inwestuje w kulturę. Im szybciej kultura zacznie być powszechnie postrzegana jako inwestycja, a nie koszt, tym lepiej dla całej wspólnoty Polek i Polaków – podkreśla Beata Stelmach, prezeska zarządu Totalizatora Sportowego.
Wpływ kultury wykracza daleko poza sceny, muzea czy instytucje. Uczestnictwo w kulturze rozwija kreatywność, otwartość, zdolność współpracy i rozumienia różnych perspektyw. Wzmacnia również zaufanie społeczne i więzi, które ułatwiają wspólne działanie. To właśnie te kompetencje i postawy stają się dziś podstawą innowacyjności, adaptacji do zmian oraz odporności organizacji i społeczności na kryzysy. Kultura tworzy więc kapitał, którego nie widać bezpośrednio w bilansach, ale który wpływa na jakość pracy, przedsiębiorczość i zdolność państwa do rozwoju. Wsparcie kultury rozwija nas – silniejsi i bardziej twórczy mieszkańcy budują nowoczesną gospodarkę, a stabilny system finansowania wzmacnia ten proces w długiej perspektywie.
Nie wszystko, co ważne, da się zmierzyć samymi wskaźnikami ekonomicznymi. Nie pokazują one w pełni, jak kultura podnosi jakość życia, wspiera edukację, pomaga budować relacje i wzmacnia poczucie wspólnoty. Daje przestrzeń do poznawania dziedzictwa, rozwijania wrażliwości i uczestniczenia w życiu społecznym niezależnie od wieku czy miejsca zamieszkania. Dlatego obok wartości dodanej, zatrudnienia i eksportu warto brać pod uwagę także efekty społeczne: pierwsze doświadczenie dzieci z kulturą, rozwój talentów, zachowanie lokalnej tradycji czy tworzenie miejsc spotkań dla mieszkańców. Z tego punktu widzenia środki przeznaczane na kulturę stają się inwestycją w dobro narodu i spójność społeczną.
Dla Totalizatora Sportowego to tworzenie realnej zmiany: poprzez finansowanie wspieramy ludzi i społeczności, nie tylko te w dużych miastach. Przykładowo dzięki wyjątkowej akcji „Gdy grasz, wszystko gra” dofinansowanie do lokalnych inicjatyw otrzymały projekty sportowe i kulturalne. W tej ostatniej kategorii mamy takie inicjatywy, jak modernizacja ośrodka kultury w Kłodzku oraz modernizacja sali widowiskowej Domu Kultury w Zgorzelcu, nowoczesna scena kultury w Muzeum w Łowiczu, modernizacja sali widowiskowej w Centrum Kultury i Promocji w Kocmyrzowie-Luborzycy (woj. małopolskie), miejsce kultury i spotkań w Łaskarzewie na Mazowszu, wyposażenie pracowni artystycznych Domu Kultury w Przyszowie na Podkarpaciu, likwidacja barier architektonicznych w bibliotece na Helu oraz modernizacja sal muzyczno-tanecznych domu kultury w Kościerzynie czy zakup książkomatu w Morągu (woj. warmińsko-mazurskie).
Naszym zadaniem jest także poszerzanie dostępu do kultury. Dlaczego? Samo zainteresowanie kulturą nie zawsze przekłada się na regularne uczestnictwo w niej – szczególnie w wydarzeniach na żywo. Dostęp do kultury, mimo wielu inwestycji ostatnich lat, poza największymi metropoliami pozostaje nierówny: zależy od miejsca zamieszkania, lokalnej oferty czy cenowej dostępności. Dlatego szczególnie ważne są projekty, które wychodzą poza największe ośrodki, docierają do nowych grup odbiorców i usuwają realne bariery uczestnictwa.
W ten sposób wsparcie kultury staje się nie tylko finansowaniem bieżących wydarzeń, lecz także inwestycją w więzi społeczne, edukację i jakość życia. Za każdą liczbą stoi konkretny człowiek i konkretna historia. Twarde liczby budują wiarygodność i pokazują skalę wpływu, ale dopiero pojedyncze opowieści pozwalają zrozumieć jego znaczenie. To twórca, który może rozwijać talent i dotrzeć do nowej publiczności. To instytucja, która chroni dziedzictwo i udostępnia je kolejnym pokoleniom. To wreszcie lokalna społeczność, która odzyskuje przestrzeń do spotkania i wspólnego działania. Totalizator Sportowy patrzy na kulturę we wszystkich tych wymiarach i wspiera ją w każdym z nich. – Prawdziwy mecenat zaczyna się często tam, gdzie kończy się zwykła kalkulacja ekonomiczna – podsumowuje Beata Stelmach, prezeska zarządu Totalizatora Sportowego.
Materiał powstał we współpracy z