Piszemy o wszystkim, co ważne

Codziennie coś nowego. Bądź w centrum wydarzeń.

Subskrybuj
Nauka

Nobel z fizyki za lasery

Laureaci Nagrody Nobla z fizyki 2018 r.: Arthur Ashkin (USA), Gerard Mourou (Francja) i Donna Strickland (Kanada). Laureaci Nagrody Nobla z fizyki 2018 r.: Arthur Ashkin (USA), Gerard Mourou (Francja) i Donna Strickland (Kanada). Niklas Elmehed / Nobel Media
A dokładnie za pionierskie badania optyczne, które pozwoliły udoskonalić lasery, znaleźć dla nich wiele nowych zastosowań i nawet uczynić z nich jedno z ważniejszych narzędzi na świecie.

Nagrodę Nobla z fizyki w 2018 r. otrzymali: Amerykanin Arthur Ashkin, pracujący obecnie w Bell Laboratories w USA, Francuz Gerard Mourou, dyrektor Laboratoire d'Optique Appliquee w Palaiseau we Francji, oraz Kanadyjka Donna Strickland z University of Waterloo w Ontario. Połowę Nagrody otrzyma Ashkin, drugą połową podzielą się Strickland i Mourou. Warto podkreślić, że obecnie nagrodzeni naukowcy prowadzili swoje przełomowe prace kilka dziesięcioleci temu.

Nobel 2018: medycyna

Arthur Ashkin: pęseta optyczna

Ashkin został uhonorowany przede wszystkim za stworzenie tzw. pęsety optycznej. Jest to rodzaj pułapki świetlnej, w którą można chwytać i w której można utrzymywać bardzo małe obiekty w skali mikro lub nano oraz badać je. Pułapkę stanowi wiązka lub holograficzny zestaw wiązek kilku laserów, w których da się dokładnie obserwować także wirusy lub bakterie oraz inne struktury biologiczne, np. nici DNA – bez uszkadzania ich. Takie pęsety optyczne pozwalają obserwować, obracać, a nawet ciąć obiekty niewyobrażalnie małe. Jednak największą zasługą Ashkina, zdaniem komitetu noblowskiego, jest to, że jego wynalazek przyczynił się do ogromnego rozwoju nauk biofizycznych i biologicznych. Tak naprawdę można uznać nawet, że w przypadku Amerykanina jest to nagroda za rozwój zastosowań laserów w biofizyce.

Gerard Mourou i Donna Strickland: impulsy laserowe (chirped pulse amplification)

Z kolei Mourou i Strickland (Donna Strickland jest trzecią w historii kobietą, po Marii Skłodowskiej-Curie oraz Marii Goeppert-Mayer, nagrodzoną Nagrodą Nobla z fizyki) zostali uhonorowani za opracowanie techniki laserowej, która fachowo nazywa się „chirped pulse amplification”, a co można przetłumaczyć jako generowanie bardzo krótkich i bardzo intensywnych impulsów laserowych. Pozwoliło to z powodzeniem zastosować lasery w bardzo wielu dziedzinach: w fizyce, w naukach medycznych, ale także w przemyśle. Ultraostre i szybkie impulsy laserowe pozwalają operować wiązką w niezwykle precyzyjny sposób, co pozwala śledzić błyskawiczne procesy zachodzące na poziomie atomowym, a nawet subatomowym, ale też używać laserów do bardzo precyzyjnego cięcia lub wnikania w głąb badanej materii, na przykład tkanki. Dzięki temu laser stał się jednym z ważniejszych instrumentów choćby w wielu dziedzinach medycyny. Można dzięki niemu dokonywać niezwykle trudnych i skomplikowanych zabiegów i operacji np. oka lub mózgu.

Wszyscy tegoroczni laureaci zostali nagrodzeni za zaawansowane badania w dziedzinie optyki, które pozwoliły po latach rozwinąć technologię laserową do obecnego stanu.

Reklama

Czytaj także

Kultura

Memy jak kamienie. Dlaczego świat gardzi Amber Heard

Nie trzeba czekać do końca „procesu dekady”, aby wiedzieć, że najważniejszy wyrok już zapadł. Opinia publiczna na nowo zakochała się w Johnnym Deppie i jego romantycznym wizerunku bad boya. Dla Amber Heard to pożegnanie z wiarygodnością i koniec kariery w Hollywood.

Agata Szczerbiak
23.05.2022
Reklama