Notatnik polityczny. Polacy błąkają się w świecie chaosu. Jak zamach w Krakowie wpłynie na politykę?
Pandemia koronawirusa pokazała, jak kruche są podstawy naszego świeżo wypracowanego dobrobytu. Agresja Rosji na Ukrainę uderzyła w nasze poczucie bezpieczeństwa. Zamach w Krakowie kwestionuje naszą pewność dotyczącą najbliższego otoczenia, wprowadza niepokój jako stały element krajobrazu codziennego życia.
Zbrodnia popełniona przez Michała O. szokuje podwójnie.
Po pierwsze, rozbija mit Polski jako bezpiecznej oazy na tle zainfekowanego przemocą świata zachodniego. Mit, w który ochoczo i szczerze uwierzyliśmy i który stał się ważnym elementem naszej społecznej autoidentyfikacji, niezależnie od politycznych poglądów.
Po drugie, zamach w Krakowie nie daje się łatwo opisać i zrozumieć w kategoriach, do których się przyzwyczailiśmy. Nie da się winy zrzucić na migrantów, Ukraińców, władzę, opozycję, komunistów albo faszystów. Przeprowadził go młody, zwykły Polak, który – jak wynika z licznych relacji – na co dzień nie wyróżniał się na tle rówieśników. Zbrodnia, która nie znajduje łatwego wytłumaczenia, przeraża tym bardziej. A zbrodnia tak spektakularna infekuje niepewnością całą wspólnotę.
Zaś niepewność, strach i poczucie wszechogarniającego zagubienia to kategorie, które mają swoje znaczenie polityczne. I na politykę muszą mieć wpływ.
Uwikłani w stare podziały
W tym sensie pokaz obrzydliwości, insynuacji i politycznego żerowania na tragedii zaserwowany nam przez polityków PiS oraz TV Republika pochodzi ze świata, który przemija. A nawet i w kontekście starych podziałów oraz królującej nam jeszcze polaryzacji był działaniem absurdalnym. Przecież nawet z cynicznego punktu widzenia dla każdego polityka i udającego dziennikarza propagandysty powinno być jasne, że w pierwszych godzinach po tragedii należy milczeć. Trzeba być albo bardzo oderwanym od społecznych emocji, albo bardzo zdemoralizowanym, albo nieuleczalnie uzależnionym od emocji generowanych przez internetowe platformy, żeby w takiej chwili nie umieć się powstrzymać od efektownych politycznych oskarżeń.
W następnych miesiącach PiS będzie próbował robić to, w czym ma wieloletnie doświadczenie, czyli kreować teorię spiskową o zaniechaniach i winie Tuska, które rzekomo miały ułatwić zamach, ale to już będzie tylko narracyjne przelewanie z pustego w próżne. Bo w teoriach spiskowych lepsi są zwolennicy Grzegorza Brauna i anonimowe konta z ciemnych zakątków internetu – i to oni będą karmić niszowe potrzeby łatwych wyjaśnień i efektownych oskarżeń. Jednak szerszą społeczną emocję napędzać będzie raczej poszukiwanie światełka w tunelu, opowieści, która da nadzieję na przynajmniej częściowe poskładanie rozbitego na kawałki świata.
To zresztą byłoby paliwo dla konserwatywnej wizji rzeczywistości i narracji o potrzebie powrotu do starych, sprawdzonych wartości. Problem w tym, że największa siła polityczna odwołująca się dziś w Polsce do konserwatyzmu jest zniewolona przez obsesję swojego prezesa oraz polityków, których wypchnął do pierwszego szeregu. I jedyne, na co ją dziś stać, to histeryczne w formie i nihilistyczne w treści podważanie instytucji państwa tylko dlatego, że rządzi nim Donald Tusk.
Mogłaby na tym zyskiwać Konfederacja, na tle PiS prezentująca się dziś jako siła polityczna o elementarnej powadze i odpowiedzialności, kłopot w tym, że jej „wolnościowa” opowieść, np. dotycząca liberalizacji przepisów dotyczących posiadania broni, przez jakiś czas raczej nie będzie wysoko wyceniana na politycznym rynku.
Z kolei naturalną drogą dla obozu rządowego jest kreacja poczucia stabilizacji, odwoływanie się do potrzeb całej wspólnoty i unikanie czysto partyjnych konfrontacji na tle krakowskiego zamachu. Że nie będzie o to łatwo, pokazuje wyskok ministra Kierwińskiego, który na podstawie wątłych przesłanek już w pierwszych godzinach po zdarzeniu ogłosił, że terrorysta miał skrajnie prawicowe afiliacje. Koalicja 15 października ma bowiem podobny problem do PiS: jest tak przyzwyczajona do prowadzenia polityki na bazie odruchu Pawłowa, przynależnego agresywnej partyjnej polaryzacji, że trudno będzie jej znaleźć i utrzymać język odpowiedni dla władzy, która chce się przedstawiać jako powściągliwa, skuteczna i dająca poczucie bezpieczeństwa.
Świat, który musi się skończyć
Najciekawsze pytanie dotyczy jednak tego, czy w najbliższych miesiącach zobaczymy skuteczną próbę wyjścia z czasoprzestrzennego zakleszczenia, w którym tkwi polska polityka. W tym świecie mamy przecież ciągle rok 2007 – z tymi samymi emocjami, podziałami, z powtarzanymi bez końca tymi samymi bon motami, oskarżeniami i ripostami. Schyłek tego uniwersum ogłaszano już wielokrotnie i za każdym razem te opowieści okazywały się dalece przesadzone i przedwczesne. Ale jednak świat polityczny kreowany przez konflikt sprzed dwóch dekad kiedyś musi się skończyć. A jego kres mogą zwiastować wydarzenia spektakularne i tragiczne. Bo przecież coś się jednak przez te 20 lat zmieniło w naszym otoczeniu, o czym boleśnie przypomina nam huk wystrzałów przy krakowskim rynku.
Z drugiej strony nie widać dziś jeszcze polityków, którzy byliby w stanie zakończyć podział KO-PiS. Szymon Hołownia „odchodzi do cywila”, fantazjując o Watykanie. Mateusz Morawiecki dopiero szuka swojej drogi. Partia Razem pozostaje niewolniczką walki z fantomem polskiego neoliberalizmu lat 90. Konfederacja jest uwikłana w wewnętrzne podziały. Władysław Kosiniak-Kamysz nie potrafi przenieść osobistej popularności na notowania swojej formacji.
Po zamachu w Krakowie nie da się jednak uciec od wrażenia, że coś się w naszej polityce kończy, nawet jeśli nowe się jeszcze nie zaczęło.