Książki

Religia między biologią a kulturą

Próba odnalezienia biologicznego tła dla zachowań i wierzeń religijnych.

To druga wydana w języku polskim książka (pierwszą są "Starożytne kulty misteryjne", opublikowane w 2001 roku) wybitnego niemieckiego badacza religii starożytnej Grecji – przez wiele lat związanego z Uniwersytetem w Zurychu – Waltera Burkerta. Autor zajmuje się swoją problematyką w szerokim kontekście kultur starożytnego Bliskiego Wschodu posługując się przy tym metodami antropologii. Za jego najważniejszą pracę uchodzi "Homo Necans" z 1972 roku, gdzie badacz rozpatruje rytuały religii greckiej, odnosząc je w głównej mierze do zwyczajów łowieckich ludzi epoki paleolitu.

"Stwarzanie świętości" to najogólniejsza z prac niemieckiego badacza. Stara się on w niej odnaleźć biologiczne tło, naturalne (tj. pochodzenia przyrodniczego) wzorce dla zachowań i wierzeń religijnych. Burkert analogii tych szuka na przykład między opowieściami o wyprawie bohaterskiej a poszukiwaniem pożywienia przez zwierzęta, między hierarchicznym charakterem religii a świadomością autorytetu w społecznościach naczelnych, czy wreszcie - pomiędzy ideą daru w religiach a wymianą materii i energii organizmów żywych ze środowiskiem.

Jednak książka niemieckiego religioznawcy nie jest – jak się o tym czytelnik szybko przekona – wyrazem socjobiologicznego redukcjonizmu. Sam autor tak pisze o swojej postawie badawczej: „Nie jest […] naszym zamiarem przypisanie człowiekowi natury zwierzęcej, lecz rozpoznanie specyfiki ludzkiej cywilizacji na tle tego, z czego się wywodzi; umieszczenie stworzonych przez człowieka pomników kultury w biologicznym środowisku, które nadal determinuje ich pierwotną postać” (s. 96). Burkert rozumie religię jako kontakt z „niewidzialnym” czy „nadprzyrodzonym”, jako tradycję, która jest tyleż związana z tłem biologicznym, co z wynalazkiem języka, będącym dla badacza wyróżniającą cechą gatunku ludzkiego.

Książka – ze względu na podejmowany temat, sugerowane (a nie – narzucane) odpowiedzi i wiele uwag o charakterze ogólnym – jest rozważaniem o naturze gatunku ludzkiego, religii i genezie kultury. Warto wejść z nią w dialog, tak przez aprobatę, jak i polemikę.
 

Walter Burkert, Stwarzanie świętości. Ślady biologii we wczesnychwierzeniach religijnych, przekł. L. Trzcionkowski, wyd. Homini, Kraków2006, 266 s.
 

Reklama

Czytaj także

Pomocnik Historyczny

Przyczyny powstania III Rzeszy

Upadek pierwszej niemieckiej demokracji, Republiki Weimarskiej, był niemal zaprogramowany przez wydarzenia wewnętrzne i międzynarodowe. Demokracja ta powstała z niezaakceptowanej klęski w Wielkiej Wojnie. Kontestowano ją na prawicy i lewicy.

Jerzy Holzer
21.09.2021
Reklama

Ta strona do poprawnego działania wymaga włączenia mechanizmu "ciasteczek" w przeglądarce.

Powrót na stronę główną