Senior chce i senior potrafi. Obalamy mity o cyfrowej edukacji osób starszych
Jak wynika z Międzynarodowego Badania Umiejętności Dorosłych PIAAC1, Polska charakteryzuje się jednym z najniższych w Europie odsetkiem osób w wieku 25–65 lat deklarujących uczestnictwo w edukacji formalnej – 2,3 proc. Dla grupy wiekowej 55–65 lat wynosi on zaledwie 0,3 proc. Próbując wskazać przyczyny takiego stanu rzeczy, najłatwiej byłoby powiedzieć, że seniorzy po prostu nie chcą się uczyć. Wyjaśnienie może być jednak o wiele bardziej skomplikowane.
„Człowiek uczy się całe życie” – to powiedzenie zna każdy, a mimo to w społeczeństwie panuje przekonanie, że w pewnym wieku nauka traci jakikolwiek sens, szczególnie jeżeli chodzi o kwestie stosunkowo nowe, takie jak technologia. Nie da się ukryć, że cyfrowy świat został zaprojektowany w określonym kontekście kulturowym i pokoleniowym. Jego język i tempo są naturalne dla tych, którzy dorastali razem z nim. Nie oznacza to jednak, że seniorzy są niezdolni do opanowania go.
Czytaj także: 5 rzeczy, które musisz pokazać dziadkom na smartfonie
Seniorzy chcą się uczyć technologii…
Badanie „Wiedza na miarę wieku”, przeprowadzone przez ABC Senior oraz Krajowy Instytut Gospodarki Senioralnej2, pokazuje duże zainteresowanie nowymi technologiami wśród osób starszych – chęć nauki obsługi smartfona na poziomie zaawansowanym wskazało 41 proc., korzystania z internetu – 29 proc., a płacenia online – 20 proc.
Dane te potwierdzają statystyki T-Mobile. Operator w ramach projektu społeczno-edukacyjnego „Sieć Pokoleń”, w ramach którego walczy z wykluczeniem cyfrowym seniorów w Polsce, w 2025 r. przeszkolił z obsługi smartfona – zarówno na poziomie podstawowym, jak i zaawansowanym – 1100 osób z 13 miast. W tym roku sale, w których T-Mobile prowadzi swoje warsztaty, również wypełniają się po brzegi.
… ale mają inne motywacje
Geragodzy, czyli specjaliści od edukacji osób starszych, zwracają uwagę, że seniorami podejmującymi naukę nie kieruje tylko chęć zdobywania wiedzy. Wśród motywacji wskazują także zaspokojenie potrzeby uczestnictwa, akceptacji i integracji, a tym samym zapobieganie izolacji i marginalizacji oraz lepsze przeżywanie starości. Te obserwacje znajdują potwierdzenie w danych – połowa respondentów badania ABC Senior i KIGS przyznała, że preferuje zajęcia stacjonarne, a 20 proc. woli spotkania przez internet, ale w grupie. W przypadku zajęć online, 41 proc. preferuje webinary prowadzone na żywo z aktywnym czatem. Jak zauważają autorzy badania, czaty podczas zajęć z seniorami wyglądają zupełnie inaczej niż z osobami młodymi – są pełne powitań, podziękowań i wyrażonych potrzeb.
Dlatego głównym elementem projektu „Sieć Pokoleń” są warsztaty stacjonarne, które T-Mobile prowadzi w salonie Magenta Experience Center w Galerii Westfield Mokotów w Warszawie oraz w placówkach senioralnych w całej Polsce. Podczas zajęć do dyspozycji ich uczestników pozostają trenerzy, którzy bez oceniania, z cierpliwością i empatią odpowiadają na każde pytanie. Warsztaty dla beneficjentów „Sieci Pokoleń” to nie tylko szansa na zdobycie przydatnej wiedzy, ale także okazja do spotkania ze znajomymi czy poznania nowych osób. Po każdych zajęciach część seniorów plotkuje przy kawie i ciastku, inni wspólnie ćwiczą zdobyte umiejętności, a pozostali rozwiązują problemy sprzętowe z prowadzącymi. A wszystko to w przyjaznej atmosferze.
Czytaj także: Cyfrowe obywatelstwo: jak zapewnić do niego dostęp seniorom?
Seniorom niestraszna nawet fizyka kwantowa
Choć pokolenia mają różne motywacje, ich zdolność do uczenia się pozostaje taka sama. Specjaliści wskazują jednak, że potrzebują innych narzędzi. Dla przykładu, nauka osób dorosłych jest skuteczniejsza, gdy „uczeń” może współtworzyć program kształcenia, ma możliwość wymiany doświadczeń i wyrażenia swojej opinii oraz uczy się tego, co uznaje za użyteczne dla siebie3.
Dlatego tematy warsztatów „Sieci Pokoleń” są opracowywane w oparciu o potrzeby uczestników. Trenerzy posługują się językiem korzyści – pokazują tylko te funkcje, które faktycznie mogą się przydać seniorom w ich codziennym życiu, jednocześnie dbając o to, by zrozumieli działanie technologii w sposób holistyczny. Dzięki temu tajniki każdej nowej technologii są o wiele łatwiej przyswajalne.
Jakie są tego efekty? 95 proc. uczestników przyznało, że czuje się pewniej, korzystając ze smartfona, 90 proc. wykorzystuje nowe umiejętności na co dzień, a 100 proc. zgadza się, że takie warsztaty są potrzebne.
Wniosek jest więc prosty – senior jest w stanie pojąć nawet fizykę kwantową, jeżeli tylko odpowiednio mu się ją przedstawi.
Dwa błędne koła
To, jakie podejście do nauki będzie miała osoba starsza, w dużej mierze zależy od jej otoczenia. Jeżeli będzie się spotykała z głosami, że nie chce i nie potrafi opanować nowych technologii, to ostatecznie sama utwierdzi się w tym przekonaniu. A jak podaje ABC Senior i KIGS, w wywiadach seniorzy często skarżą się, że mimo częstych kontaktów z rodziną, ta nie pomaga im w nauce. Jeżeli natomiast senior uzyska wsparcie, wykaże dużo większą chęć i motywację. A to przyniesie same korzyści.
Światowa Organizacja Zdrowia i UNESCO podkreślają bowiem, że uczenie się przez całe życie (ang. lifelong learning) pozytywnie wpływa na zdrowie psychiczne seniorów, ich zaangażowanie obywatelskie i ogólny dobrostan. Sam fakt bycia intelektualnie aktywnym na emeryturze rozwija zainteresowania, daje satysfakcję z samorealizacji i pomaga zachować sprawność poznawczą – a więc pozwala chłonąć jeszcze więcej informacji.
Uczenie się nie podlega starzeniu, a technologia nie jest ani młoda, ani stara. Jest tylko tak dostępna, jak bardzo potrafimy ją sobie nawzajem wytłumaczyć. Osoby w podeszłym wieku nadal mają zdolność skutecznego przyswajania wiedzy, jeśli tylko znajdą odpowiednie warunki i motywację. Wystarczy zburzyć jedną barierę, mówiąc „Babciu, chodź, pokażę ci, jak to zrobić” albo „Tato, zapisałem cię na kurs obsługi smartfona”, aby kolejne bariery – międzypokoleniowe i technologiczne – padały jak domino. Bo mit o tym, że „senior nie chce” albo „nie potrafi”, rozpada się w momencie, gdy stworzy się warunki do prawdziwego, partnerskiego dialogu.
Materiał przygotowany przez T-Mobile.