Uwolnić Madonnę!

Skandal! Szok! Prowokacja! Już dawno wystawa sztuki nie wywoływała tylu emocji wśród brukselczyków co polska „Irreligia”. To prywatne przedsięwzięcie całkowicie przyćmiło równolegle zorganizowaną oficjalną prezentację polskiej sztuki w ramach wielkiego festiwalu kulturalnego Europalia.

Wiedeń bez poręczy

W stołecznej galerii Zachęta otwarto wystawę zatytułowaną „Spętani – wyzwoleni. Sztuka austriacka XX wieku”. We wstępie do katalogu ekspozycji jej kuratorka Hanna Wróblewska przypomina słynny „Polaków portret własny” pokazywany przed laty w tym samym miejscu. Porównanie efektowne, ale cokolwiek mylące. Wówczas przeglądaliśmy się w lustrze dziejów polskiej sztuki, obyczajów i historii. Tymczasem wystawione przez Austriaków lustro jest raczej krzywym zwierciadłem odbijającym to, co wydarzyło się w Wiedniu i okolicach w ostatnim stuleciu.

Szkoła jak malowana

Głoszono upadek polskiej szkoły plakatu. Brałem udział w tym żałobnym chórze, a teraz muszę zmienić zdanie. A to za sprawą Salonu Plakatu Polskiego, który do końca roku otwarty będzie w wilanowskim muzeum. Odżywają dobre tradycje ulicznego malowania i to w momencie – cóż za smutny paradoks – gdy dowiedzieliśmy się o śmierci jednego z najlepszych i najoryginalniejszych przedstawicieli owej szkoły Jana Lenicy.

Zapach truskawki

Do Rotterdamu przywieziono prawie wszystkie dzieła Hieronima Boscha – jednego z najwybitniejszych artystów schyłku średniowiecza i ojca wszystkich surrealistów. Po raz pierwszy święci i bestie z jego ponad 20 zachowanych prac spojrzą sobie w oczy.

Dzieło ma działać

Christian Boltanski jest twórcą, który od lat poświęca swe prace problemowi pamięci przeszłości, a głównie Holocaustu. Jednak jego obszerna wystawa w Centrum Sztuki Współczesnej w Warszawie w całkiem niezamierzony sposób przerodziła się z wiwisekcji przeszłości w przejmujący komentarz do tragicznych wydarzeń z Nowego Jorku i Waszyngtonu. Zmienił się – jakby to powiedzieli poloniści – „podmiot domyślny”, ale problemy pozostały te same: śmierć, pamięć, okrucieństwo, zło.

Apel Muzeum Niepodległości

Marzenia, fantazje, żądze

Balthus, czyli Balthazar Klossowski de Rola, bo tak brzmiało pełne jego nazwisko, nie lubił wystaw. Może właśnie dlatego dopiero teraz, w pół roku po jego śmierci, otworzono wystawę, jakiej nigdy nie doświadczył za życia; gromadzącą praktycznie wszystkie ważne prace, jakie stworzył.

Malowana fuga

Okazuje się, że zasada „kto pierwszy ten lepszy”, obowiązuje nie tylko na bieżni czy basenie pływackim. Także historycy sztuki lubią tropić tych, którzy namalowali coś lub wyrzeźbili tak jak nikt przed nimi. A nominacja na pioniera zapewnia stałe i niepodważalne miejsce w różnych encyklopediach. Czasami jednak kandydatów do pierwszeństwa jest kilku i sprawa nabiera rumieńców. Jak na przykład w kwestii ustalenia, kto wymyślił abstrakcję. Jest okazja, by ten spór przypomnieć, albowiem wmieszany weń jest Mikalojus Čiurlionis, litewski artysta, którego prace oglądać można w Muzeum Narodowym w Warszawie.

Mahomet sobie, góra sobie

Na tradycyjne, zadawane z nutą biadolenia, pytanie, co zrobić, by ludzie bratali się ze sztuką, już jakiś czas temu znaleziono dość prostą odpowiedź: to sztuka, niczym góra do Mahometa, winna powędrować naprzeciw przeciętnego obywatela. W ten sposób zrodziło się pojęcie sztuki publicznej; opuszczającej tradycyjnie przypisane jej bastiony – muzea i galerie, i dopadającej nas tam, gdzie się wcale jej nie spodziewamy. Niestety, choć poziom analfabetyzmu plastycznego w naszym kraju jest szczególnie niepokojący, rzadko mamy okazję do takich kontaktów.

Pieszczoty pędzlem

Czy sztuka powinna zmieniać świat, czy cieszyć oko? Ów stary dylemat zdaje się powracać w Polsce z nową siłą. Przez minione dziesięć lat prestiżowymi galeriami i przychylnością krytyków zdecydowanie zawładnęli artyści tropiący, obnażający, krytykujący, walczący. Dziś podobno nadchodzi czas tych twórców, którzy nie będą nas pouczać, ale będą nas bawić.