Kraj

Kandydat herbu Korczak

Drzewo genealogiczne Bronisława Komorowskiego

Bronisław Komorowski na galowo. Fotomontaż na podstawie portretu Ignacego Mościckiego Bronisław Komorowski na galowo. Fotomontaż na podstawie portretu Ignacego Mościckiego Polityka
Historie polskich rodów są pełne wzlotów i upadków, frapujących koligacji i zaskakujących postępków. Można się o tym przekonać na przykładzie prezydenta - elekta.

Bronisław Maria Karol Komorowski jest przedstawicielem rodu Komorowskich, znanego od XIV w. Ich protoplastą, według „Herbarza” Adama Józefa Bonieckiego, jest urodzony w połowie owego stulecia Dymitr Komorowski z Komorowa herbu Korczak.

Komorowo leżało w ziemi bełskiej – regionie nazywanym Grodami Czerwieńskimi za czasów Bolesława Chrobrego, a potem Rusią Czerwoną za czasów królowej Jadwigi. W okresie panowania Kazimierza Jagiellończyka powstało województwo bełskie, istniejące aż do czasów rozbiorów. Bełz, jeden z Grodów Czerwieńskich, istnieje do dziś jako niewielkie miasteczko, obecnie na Ukrainie, kilka kilometrów od granicy polskiej. W tradycji przechował się herb województwa bełskiego: srebrny gryf ze złotą koroną na czerwonym tle, zajmuje on lewą połowę herbu obecnego województwa podkarpackiego.

Historia rodziny Komorowskich herbu Korczak obejmuje setki osób i nie jest możliwe nawet najbardziej skrótowe przedstawienie całego rodu. Wspomnimy zatem jego najsławniejszych przedstawicieli.

Z Komorowskich słynny "Bór"

Pierwszymi z rodu, pojawiającymi się na kartach Polskiego Słownika Biograficznego, są dwaj z sześciu wnuków Dymitra: Mikołaj i Piotr Komorowscy. Bracia wzięli udział w węgierskiej wyprawie króla Władysława Warneńczyka w 1440 r., który powierzył im starostwo spiskie.

Od tego czasu władali przez ponad 30 lat północną Słowacją – Spiszem i Orawą, tocząc liczne walki z Węgrami, Słowakami i Polakami we wciąż zmiennej sytuacji politycznej. Byli sprzymierzeni przez dłuższy okres z husytami. Od Macieja Korwina – króla Czech i Węgier – Piotr otrzymał w 1469 r. tytuł hrabiego Liptowa i Orawy. Należały do niego doskonale znane współczesnym polskim turystom Zamek Orawski, Stary Hrad, Rużomberok, Hradek, Św. Mikulasz i wiele innych.

Po 1470 r. Komorowscy stanęli po stronie króla polskiego Kazimierza Jagiellończyka przeciwko Maciejowi Korwinowi i stracili ziemie słowackie. Władca Polski w rekompensacie za utracone dobra oddał im w posiadanie m.in. Żywiec, Szaflary, Ojców; przejściowo posiadali też Nowy Targ.

Żywiecczyzna należała do Komorowskich przez ok. 150 lat. Zbudowany został wówczas m.in. istniejący do dziś zamek, a w kościele parafialnym dobudowana kaplica Komorowskich. Ich władanie w Żywcu zakończył niesławnie zadłużony hulaka, praprawnuk Piotra, starosta oświęcimski Mikołaj Komorowski, który sprzedał majątek w 1624 r. Inna część rodu pozostała w ziemi bełskiej; i tak prawnuk Dymitra, Kasper Komorowski był pisarzem ziemskim w Bełzie w połowie XVI w., a jego wnuk Jan – podczaszym i podkomorzym w Bełzie oraz sędzią grodzkim i podstarościm w Krakowie w XVII w. Kolejny z rodu, Stefan, był burgrabią w Krakowie i rotmistrzem na dworze królewskim Wazów. Dalsze pokolenia Komorowskich odnajdujemy również na Litwie. Jan, jeden z wnuków Stefana, był stolnikiem w Nowogródku na początku XVIII w. Miał on dwie córki i dziewięciu synów. Spośród nich najwyższą (jak dotąd) godność w historii rodu osiągnął, urodzony w 1699 r., Adam Ignacy Komorowski – prymas Polski w latach 1748–59.

Adam Ignacy po uzyskaniu święceń kapłańskich w kraju studiował prawo kanoniczne w Rzymie w Akademii Sapienza, gdzie otrzymał doktorat. Później był kanclerzem kapituły krakowskiej i delegatem na Trybunał Koronny w Lublinie. Był wybitnym mówcą, jego kazania wydawano drukiem. W 1747 r. został mianowany biskupem koadiutorem kijowskim, nie doczekał jednak tam samodzielnego biskupstwa, gdyż w 1748 r. król August III Sas powołał go na stanowisko arcybiskupa gnieźnieńskiego – trzydziestego ósmego prymasa Polski. Okazały dwór prymasa znajdował się w Skierniewicach.

Jędrzej Kitowicz w swoim dziele „Pamiętniki, czyli Historia Polska” napisał o prymasie: „Był pan wspaniały, urodziwy, dwór chował okazały. Wino pijał stare węgierskie i gościom go nie żałował. Głos miał ogromny, przytem wdzięczny; ton kościelny i inne obrządki duchowne umiał doskonale”. Adam Komorowski gorąco popierał reformę szkolnictwa zainicjowaną przez księdza pijara Stanisława Konarskiego, a jego rodzony brat Marek (imię zakonne Cyprian, 1700–55) był prowincjałem pijarów i bliskim przyjacielem Konarskiego. Prymas Komorowski uzyskał dla siebie i swoich następców przywilej noszenia purpury kardynalskiej. Zmarł w marcu 1759 r., jego marmurowy sarkofag znajduje się w Bazylice Katedralnej (dawnej Kolegiacie Prymasowskiej) w Łowiczu.

W tej linii Komorowskich spotykamy również wielu bohaterów wojennych. Prawnuk innego z braci prymasa – Michał Ignacy Komorowski (1803–45), był porucznikiem ułanów podczas powstania listopadowego i otrzymał złoty order Virtuti Militari. Z kolei jego prawnuk Tadeusz Bór-Komorowski (1895–1966) był dowódcą pułku ułanów w wojnie z bolszewikami i został ranny w słynnej bitwie pod Komarowem. Podczas II wojny światowej był generałem dywizji, dowódcą Armii Krajowej (od 1943 r.) i powstania warszawskiego, a następnie na emigracji naczelnym dowódcą Polskich Sił Zbrojnych i później premierem rządu na uchodźstwie. Poczwórnie został odznaczony orderem Virtuti Militari.

Jak Potoccy na Komorowskich napadli

Kolejny z wnuków Stefana Komorowskiego, Michał, miał majątek ziemski w Susznie pod Lwowem. Jego syn Jakub powiększył go bogatym ożenkiem; został posłem na sejm i generałem adiutantem buławy polnej koronnej. Miał cztery córki i czterech synów. Najstarsza, Gertruda, była panną bardzo piękną, wykształconą w Wiedniu. W wieku lat szesnastu powróciła z Wiednia do Suszna i poznała młodego osiemnastoletniego starostę bełskiego Szczęsnego Potockiego. Był on jedynym synem (miał cztery siostry) właściciela ogromnej fortuny, wojewody kijowskiego Franciszka Salezego Potockiego. Wojewoda marzył nawet o koronie królewskiej dla syna. Szczęsny zaczął regularnie odwiedzać w tajemnicy przed rodzicami majątek Komorowskich i młodzi zakochali się w sobie na zabój. Kiedy okazało się, że Gertruda jest w ciąży, Szczęsny bez porozumienia z rodzicami poprosił Komorowskich o jej rękę. Zaprzyjaźniony biskup dał dyspensę od zapowiedzi i szybki ślub zorganizowano w unickiej cerkiewce 26 grudnia 1770 r.

Oburzenie rodziców Potockiego, którzy w końcu dowiedzieli się o wszystkim, nie znało granic. Uważali związek Szczęsnego z Gertrudą za straszliwy mezalians. Zmusili syna do podpisania wniosku o rozwód kościelny z powodu uwiedzenia i wysłali go za granicę. Następnie na majątek Komorowskich napadł w nocy oddział kilkuset Kozaków wysłanych przez Potockich. Gertruda została brutalnie porwana, wywieziona i utopiona w przerębli. Komorowscy jeszcze 2 lata szukali córki wierząc, że żyje uwięziona przez Potockich. Zagrozili im procesem o napad i porwanie, jednak oboje Potoccy zmarli w 1772 r., przed rozpoczęciem procesu. Szczęsny wiedząc, że Gertruda nie żyje, postanowił przede wszystkim ratować dobre imię rodziców i proponował Jakubowi Komorowskiemu majątki ziemskie o astronomicznej wartości miliona złotych polskich w zamian za rezygnację z dalszych dochodzeń. Komorowscy jednak nie ustąpili. Sprawa stała się tak głośna, że dla jej rozsądzenia powołano m.in. 12-osobową komisję sejmową. W 1774 r. skazano na śmierć pięciu Kozaków winnych napadu, Potockich zwolniono z odpowiedzialności, ale Szczęsnemu kazano wypłacić potężne odszkodowanie „za ojcowską niebaczność przyjmowania osób do służby”. Dziś Szczęsny Potocki wspominany jest przede wszystkim jako targowiczanin, ale również jako twórca wspaniałego 200-hektarowego parku Zofiówka w Humaniu.

Dramatyczna historia nieszczęsnej Gertrudy była inspiracją poematów „Maria” Antoniego Malczewskiego i „Wacław” Juliusza Słowackiego, dramatów „Córka miecznika” Konstantego Majeranowskiego oraz „Dymitr i Maria” Józefa Korzeniowskiego, a także powieści „Gertruda Komorowska” Marii Pomezańskiej i „Starościna bełska” Józefa Ignacego Kraszewskiego; poemat Malczewskiego stał się podstawą libretta ośmiu oper.

Kuzynka księżna z Belgii

Inna gałąź Komorowskich znalazła się w Wiłkomierzu, mieście położonym 60 km na północ od Wilna. Bartłomiej był tam w XVIII w. podczaszym, a jego syn Franciszek pełnił funkcję strażnika. Córka Bartłomieja o imieniu Mariancella wyszła w 1759 r. za mąż za Franciszka Piłsudskiego – marszałka Trybunału Litewskiego. W ten oto sposób Bronisław Komorowski jest spowinowacony z Józefem Piłsudskim, gdyż brat ojca Franciszka Piłsudskiego, imieniem Roch, był pradziadkiem marszałka Polski.

Syn Bartłomieja – Franciszek (1723–1800) – ożenił się z kurlandzką baronówną Franciszką von Lüdingshausen, która wniosła w posagu stanowiący ordynację majątek ziemski Kurmen znajdujący się na terenie obecnej Łotwy. Od tego czasu pierworodni Komorowscy byli ordynatami Kurmen, aż do reformy rolnej przeprowadzonej w niepodległej Łotwie w 1922 r.

Z kolei w północno-wschodniej części Litwy Franciszek kupił majątek o powierzchni ok. 2 tys. ha o nazwie Kowaliszki (okręg poniewieski). Znajdował się tam 27-pokojowy dwór zbudowany na początku XVIII w. i zburzony pod koniec XX w. Antoni Komorowski (1790–1846), wnuk Franciszka, drugi ordynat na Kurmen, miał syna Piotra (1838–1905), który objął Kowaliszki. Od tego czasu wychowało się w nim kilka pokoleń rodu Komorowskich, a ostatnim urodzonym w Kowaliszkach był ojciec współczesnego nam Bronisława – Zygmunt, ur. w 1925 r.

Inna linia potomków Antoniego posiadała majątek Skrobiszki. Tam się urodził wnuk Antoniego – Jarosław (1865–1919) – i jego dzieci. Wnuczką Jarosława jest Maria Janina Komorowska (znana jako Maja) – wybitna aktorka i działaczka społeczna, profesor Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie.

Z linii Stanisława, jednego z synów Franciszka, pochodzi kolejny sławny Komorowski – Michał Leon (1875–1950), wybitny organizator i przedsiębiorca. Podczas I wojny światowej zorganizował Związek Gorzelników oraz Zrzeszenie Właścicieli Lasów i był prezesem obu organizacji. W wolnej Polsce tworzył Zrzeszenie Przemysłu Drzewnego, Bank Zjednoczonych Ziem Polskich i wiele innych spółek i związków. Miał własną stadninę koni i w 1930 r. został prezesem Towarzystwa Zachęty do Hodowli Koni w Polsce, które zakupiło tereny na Służewcu w Warszawie. W ciągu kilku lat Komorowski wybudował nowoczesny tor wyścigowy i w czerwcu 1939 r. odbyły się tam pierwsze wyścigi.

Mężem jednej z wnuczek Michała Leona – Anny Marii (ur. w 1946 r.), był belgijski hrabia Patryk d’Udeken d’Acos (1936–2008), ich córka Matylda (ur. w 1973 r.) nosi obecnie tytuł księżnej Brabancji i jest żoną następcy tronu belgijskiego Filipa Leopolda Wettina (ur. 1960 r.). Matylda po ojcu jest Flamandką, a przed ślubem mieszkała w Walonii, będzie więc pierwszą w historii Belgii nieimportowaną królową. Piękna księżna ma doktorat z psychologii, mówi w pięciu językach i urodziła czwórkę dzieci. Natomiast jej małżonek jest potomkiem (w dziesiątym pokoleniu) króla Polski Augusta II Mocnego Wettina.

Potomek Mieszka i Giedymina

Powróćmy do Kowaliszek. Piotr Komorowski miał syna Zygmunta (1865–1920), który ożenił się z Elizą Römer (1871–1961). Byli to pradziadkowie Bronisława. Römerowie, stary ród kurlandzki, jest związany z Rzeczpospolitą od XVII w. Protoplasta rodu, Stefan, posiadał w Inflantach znaczne majątki ziemskie. Po zajęciu Kurlandii przez króla szwedzkiego Gustawa Adolfa mógł stać się jego poddanym lub utracić majątek. Wybrał drugie rozwiązanie i wraz z małżonką Elżbietą von der Ropp w 1620 r. przeniósł się do Wilna. Od tego czasu Römerowie odegrali ważną rolę w historii Rzeczpospolitej, z rodu tego pochodziło wielu artystów, naukowców, polityków i wojskowych. Mateusz, syn Stefana, walczył z Chmielnickim, ze Szwedami, z Tatarami i Turkami. Jako generał artylerii litewskiej finansował ją z własnych środków, za co otrzymał specjalne podziękowanie od króla Jana III Sobieskiego.

Kilka pokoleń później brat Elizy – Michał Pius (1880–1945), prawnik i polityk – wstąpił do Legionów Piłsudskiego, był następnie profesorem i w latach 1933–39 rektorem Uniwersytetu Witolda Wielkiego w Kownie. Obecnie jego imię nosi Uniwersytet Michała Römera w Wilnie (po litewsku Mykolo Romerio Universitetas). Natomiast kuzyn Michała Piusa i Elizy – Tadeusz (1894–1978) był z kolei sekretarzem Romana Dmowskiego na konferencji w Wersalu, a później przez wiele lat dyplomatą, m.in. ambasadorem w Japonii i ZSRR.

Ale na tym nie kończą się związki Römerów z historycznymi rodami Rzeczpospolitej. Podkomorzy trocki Stefan Dominik (1721–93) był bowiem mężem Anny z Paców (1749–1812), a jej matką była Teresa Radziwiłłówna (1714–80). Idąc w dalsze pokolenia przez książąt Połubińskich, Ostrogskich i Rurykowiczów, możemy dojść do Piastów, gdyż Agnieszka (1137–81), córka Bolesława Krzywoustego, była żoną jednego z książąt Rurykowiczów. Ostatecznie można dowieść, że dzięki prababce Elizie, Bronisław Komorowski jest w 31 pokoleniu potomkiem Mieszka I Piasta oraz w 20 pokoleniu (poprzez Chodkiewiczów, książąt Bielskich i Kobryńskich) potomkiem wielkiego księcia litewskiego Giedymina.

Dziadek z carskiej armii

Kończąc genealogię Bronisława, należy wymienić jego dziadka, syna Elizy i Zygmunta – Juliana Komorowskiego (1893–1982). Był gospodarzem Kowaliszek, żołnierzem armii carskiej w I wojnie światowej, piratem na Wołdze po rewolucji październikowej, więźniem bolszewików w Smoleńsku, a w trakcie II wojny światowej żołnierzem wileńskiej AK. Syn Juliana, Zygmunt (1925–92), był partyzantem w 6 wileńskiej brygadzie Armii Krajowej, porucznikiem 12 Kołobrzeskiego Pułku Piechoty, profesorem afrykanistą i antropologiem Uniwersytetu Warszawskiego i ambasadorem RP w Bukareszcie. Szczegółowe życiorysy dziadka i ojca zamieszcza Bronisław Komorowski na swojej stronie internetowej.

Wymieniona jest tam kuzynka ojca Bronisława – ciotka Maria Korniłowicz (wnuczka Henryka Sienkiewicza). Wyjaśnienie tej koligacji wymaga sięgnięcia do kolejnej starej litewskiej rodziny Mineyków. Najsłynniejszy z rodu to Zygmunt Mineyko (1840–1925) – powstaniec styczniowy, jego córka Zofia (1883–1981) była żoną premiera Grecji Jeoriosa Papandreu, matką premiera Andreasa Papandreu i babką obecnego premiera Jeoriosa Papandreu. Bronisław Komorowski jest praprawnukiem kuzynki Zygmunta – Marii Mineyko (1840–1925), z kolei siostra Marii – Wanda, była teściową Henryka Sienkiewicza, którego córka była matką Marii Korniłowicz.

Wśród przodków Bronisława znajdujemy jeszcze wiele nazwisk znanych z historii – Platerów, Kościuszków, Billewiczów (tych z „Potopu”) i innych. Opisanie wszystkich wymagałoby jednak o wiele dłuższego opracowania.

Andrzej Hennel, jest fizykiem z zawodu i historykiem z zamiłowania.

Polityka 24.2010 (2760) z dnia 12.06.2010; Dossier; s. 32
Oryginalny tytuł tekstu: "Kandydat herbu Korczak"
Więcej na ten temat
Reklama

Czytaj także

Społeczeństwo

Wojna państwa Marcinkiewiczów

Historia Izabeli i Kazimierza Marcinkiewiczów toczy się jak wieloodcinkowy serial. Ale to, co długo było celebrycką, plotkarską farsą, w najnowszych odsłonach nabiera cech greckiej tragedii. Spór byłego premiera z byłą żoną to przypadek rozwodu publicznego, z wykorzystaniem mediów oraz nowych instytucji prawnych.

Martyna Bunda
06.08.2019
Reklama

Ta strona do poprawnego działania wymaga włączenia mechanizmu "ciasteczek" w przeglądarce.

Powrót na stronę główną